ZF: Geleceğin Kamyonları Fabrikadan Çıktıktan Sonra da Yazılımla Gelişecek!

 

Kamyonun teknolojik gelişimi fabrikadan çıktığı gün sona ermeyecek

Ağır ticari araç sektöründe dijitalleşme, bağlantılı araç hizmetlerinden ve uzaktan yazılım güncellemelerinden daha kapsamlı bir dönüşüme hazırlanıyor. Geleceğin kamyon ve otobüslerinde, aracın donanımı ile yazılımı arasındaki bağımlılığın azaltılması ve yeni işlevlerin kullanım ömrü boyunca geliştirilebilmesi hedefleniyor.

ZF Ticari Araç Çözümleri Bölümü Araştırma ve Geliştirmeden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Ivan Brajdic, Truck & Bus Builder tarafından 22 Eylül 2026'da yayımlanan özel röportajında, yazılım tanımlı ticari araçların (Software-Defined Commercial Vehicles – SdCV) sektörün geleceğini nasıl şekillendirebileceğini değerlendirdi.

Brajdic'e göre bu dönüşüm, yalnızca araçlara daha fazla yazılım eklenmesi anlamına gelmiyor. Asıl değişim, yazılımın donanımdan mümkün olduğunca bağımsız geliştirilmesi ve aracın fonksiyonlarının üretim sonrasında da iyileştirilebilmesi.

Bugün kullanılan ticari araçlar çok sayıda yazılım destekli sistem barındırmasına rağmen, bunların işlevleri büyük ölçüde bağlı oldukları donanım tarafından belirleniyor. Yazılım tanımlı araç yaklaşımı ise bu sınırların kademeli olarak aşılmasını amaçlıyor.

Brajdic, kendi tanımı çerçevesinde bugün trafikte tamamen yazılım tanımlı olarak nitelendirilebilecek bir ticari araç bulunmadığını belirtiyor. Dolayısıyla söz konusu gelişme, tamamlanmış bir sektör dönüşümü değil, üreticilerin ve tedarikçilerin üzerinde çalıştığı uzun vadeli bir teknolojik süreç.

Yazılım geliştirme, aracın tüm kullanım ömrüne yayılacak

Geleneksel araç geliştirme sürecinde donanım; prototip, test, homologasyon ve seri üretime geçiş aşamalarından geçiyor. Yazılım tanımlı araçlarda bu süreç devam edecek ancak aracın pazara sunulması, yazılım geliştirme çalışmalarının tamamlandığı anlamına gelmeyecek.

ZF'nin üzerinde durduğu yaşam döngüsü mühendisliği yaklaşımında, araç kullanımda olduğu yıllar boyunca yeni yazılım özellikleriyle geliştirilebilecek.

Böylece bir kamyonun temel donanımı büyük ölçüde aynı kalırken sunduğu dijital işlevler zaman içinde değişebilecek. Bunun kapsamı, mevcut donanımın teknik kapasitesine, güvenlik gerekliliklerine ve ilgili mevzuata bağlı olacak.

Çok sayıda elektronik kontrol ünitesinin görevleri merkezi bilgisayarlarda toplanabilir

Günümüz ticari araçlarında motor, fren, gelişmiş sürücü destek sistemleri ve diğer bileşenler farklı elektronik kontrol üniteleri (ECU) üzerinden yönetiliyor. Bu yapı, dağıtık elektronik mimari olarak tanımlanıyor.

Brajdic'in anlattığı gelecek senaryosunda ise bazı sistemlerin görevleri daha az sayıda, yüksek işlem gücüne sahip bilgisayarlarda bir araya getirilebilecek.

İdeal mimaride iki veya üç yüksek performanslı bilgisayar, aracın farklı bölgelerindeki ya da işlev alanlarındaki sistemleri yönetebilecek. Bu yapıda sensörler ve aktüatörler, merkezi işlem kapasitesiyle birlikte çalışacak.

Ancak ZF yöneticisi, uygulamada bütün kontrol ünitelerinin tek seferde ortadan kalkmasını beklemiyor. Yeni nesil merkezi bilgisayarlar, bölgesel veya işlev temelli elektronik mimariler ve mevcut kontrol üniteleri uzun bir geçiş döneminde birlikte kullanılabilecek.

ZF'nin bu yaklaşımı, şirketin paylaştığı “Evolution rather than Revolution” (Devrimden ziyade evrim) şemasında da gösteriliyor.

2030 sonrasında ADAS sistemleri daha fazla işlem gücüne ihtiyaç duyabilir

Brajdic'e göre yüksek performanslı araç bilgisayarlarına geçişte ilk önemli alanlardan biri, gelişmiş sürücü destek sistemleri (ADAS) olabilir.

2030 sonrasında bu sistemlerin ihtiyaç duyacağı kamera, radar ve diğer sensör verilerinin artması bekleniyor. Daha fazla verinin işlenmesi ise daha güçlü araç içi bilgisayarları gerekli kılabilecek.

Bu işlem kapasitesi zamanla sürücü arayüzü, dijital kokpit ve diğer veri yoğun işlevlerde de değerlendirilebilecek.

Buradaki 2030 ifadesi, tüm ticari araçların o tarihte yazılım tanımlı hale geleceği anlamına gelmiyor. Brajdic, gelişmiş sürücü destek sistemlerinin artan işlem ihtiyacının yeni elektronik mimarilerin yaygınlaşmasını hızlandırabileceğini öngörüyor.

Fren sistemleri neden daha uzun süre geleneksel mimaride kalabilir?

Yazılım tanımlı ticari araçlara geçişte en önemli konulardan biri, güvenlik açısından kritik sistemlerin yeni mimariye entegrasyonu.

Brajdic, fren sistemleri gibi doğrudan araç güvenliğini etkileyen bileşenlerin, diğer dijital fonksiyonlara kıyasla daha uzun süre mevcut donanım temelli mimarilerde kalabileceğini değerlendiriyor.

Bu nedenle ticari araçlarda merkezi bilgisayarların yaygınlaşması, fren ve benzeri sistemlerin kısa sürede tamamen bu bilgisayarlara devredileceği anlamına gelmiyor.

ZF'nin öngördüğü geçişte farklı elektronik mimarilerin bir arada bulunması ve güvenlik açısından kritik işlevlerin gerekliliklerine göre geliştirilmesi bekleniyor.

Yapay zekâ, kamyonun kullanım alışkanlıklarını öğrenebilir

ZF'nin üzerinde çalıştığı teknolojik yaklaşım, yazılım tanımlı araçların ötesinde yapay zekâ destekli yeni işlevlerin de önünü açabilir.

Brajdic, bu olasılığı açıklarken kaldırılabilir dingile sahip bir kamyonu örnek gösteriyor.

Bir sürücünün belirli bir güzergâhın aynı noktasında sürekli olarak dingili kaldırdığını düşünelim. Gelecekte araç üzerindeki yapay zekâ sistemi, bu davranışı öğrenerek uygun koşullar oluştuğunda ilgili işlevi otomatik olarak yönetebilecek.

Bu örnek, ZF yöneticisinin geleceğe ilişkin teknoloji senaryosu niteliğinde. Söz konusu işlev, röportajda piyasaya sunulmuş bir seri üretim özelliği olarak tanıtılmıyor.

Lojistik merkezlerinde araç ve tesis birbiriyle iletişim kurabilecek

Yazılım tanımlı ticari araçların sağlayabileceği faydalar yalnızca seyir sırasında kullanılan sistemlerle sınırlı değil.

Brajdic, gelecekte kamyonların lojistik tesislerin dijital altyapısıyla iletişim kurarak saha içindeki işlemleri daha güvenli ve verimli hale getirebileceğini belirtiyor.

Örneğin bir kamyon lojistik merkezine ilk kez giriş yaptığında, tesisin sağladığı yönlendirme bilgileri doğrudan aracın ekranına aktarılabilecek. Araç, uygun yükleme rampasına yönlendirilebilecek ve park işlemleri dijital sistemler tarafından desteklenebilecek.

Brajdic'in verdiği senaryoda park freni, tekerlek takozlarının durumuyla ilişkili güvenlik koşullarına göre yönetilebilecek. Böylece takozlar kaldırılmadan aracın hareket etmesi gibi hataların önlenmesi hedeflenebilecek.

ZF yöneticisi, Hannover'deki tesislerinden birinde sürücülerin kaldırmayı unuttukları tekerlek takozlarının üzerinden geçmeleri nedeniyle düzenli olarak 800 ila 1.000 avroluk gider oluştuğunu da aktarıyor.

Bu tutar, bütün lojistik işletmeleri için hesaplanmış bir tasarruf oranı değil; Brajdic'in röportajda paylaştığı belirli bir işletme örneği.

Ticari araçlarda belirleyici unsur toplam sahip olma maliyeti olacak

Brajdic'e göre yazılım tanımlı otomobiller ile ticari araçların gelişiminde farklı öncelikler bulunuyor.

Binek otomobillerde yeni yazılım özellikleri, kullanıcı deneyimini geliştirmek ve markalar arasında farklılaşma sağlamak amacıyla öne çıkabiliyor. Ticari araçlarda ise yeni teknolojinin işletmeciye ekonomik fayda sunması gerekiyor.

Bir kamyon veya otobüs, işletmecisi açısından gelir elde etmek amacıyla kullanılan bir yatırım aracı. Bu nedenle yazılım tanımlı sistemlerin yaygınlaşmasında toplam sahip olma maliyeti (TCO) ve yatırımın geri dönüşü belirleyici olacak.

Ayrıca ticari araçların dingil sayısı, dingil mesafesi, azami ağırlığı ve üstyapı tipi gibi çok sayıda farklı konfigürasyona sahip olması, üreticilerin esnek çözümler geliştirmesini gerektiriyor.

ZF yöneticisi, bütün araç üreticilerinin aynı elektronik mimariye aynı hızda geçmesini beklemiyor. Dönüşümün hızı, üreticilerin ürün çeşitliliğine, müşterilerinin ihtiyaçlarına ve yeni teknolojilerin ekonomik karşılığına göre değişebilecek.

Kamyonlarda ücretli yazılım özellikleri ve abonelik modelleri gündeme gelebilir

Yazılım tanımlı ticari araç yaklaşımı, üreticilerin satış sonrası iş modellerini de değiştirme potansiyeli taşıyor.

Aracın kullanım ömrü boyunca yeni işlevler kazanabilmesi, belirli yazılım özelliklerinin ücretli güncelleme veya abonelik modeliyle sunulmasına imkân verebilir.

Ancak Brajdic'in değerlendirmesine göre bu tür uygulamaların ticari araç sektöründe kabul görmesi, işletmecilere sağladıkları faydaya bağlı olacak.

Yeni bir yazılım özelliğinin yalnızca teknolojik olarak mümkün olması yeterli olmayacak; bakım, işletme maliyetleri veya araç kullanımına sağladığı katkının da ortaya konulması gerekecek.

Röportajda, gelecekte bazı düzenleyici gerekliliklerin donanım değişikliği yerine uygun yazılım güncellemeleriyle karşılanabilmesi de olası bir senaryo olarak ele alınıyor. Bunun her türlü mevzuat değişikliğinde mümkün olacağı veya mevcut araçların yazılım güncellemesiyle yeni düzenlemelere otomatik olarak uyum sağlayacağı anlamı çıkarılmamalı.

ZF: Dönüşüm bir gecede gerçekleşmeyecek

ZF, ticari araçlarda yazılım tanımlı mimariye geçişin uzun vadeli ve aşamalı bir süreç olacağını öngörüyor.

Şirket, araç donanımı ve yazılımını birlikte geliştiren bir tedarikçi olarak, farklı üreticilerin ihtiyaçlarına uygun çözümler sunmayı hedefliyor.

Brajdic'e göre yeni mimarilerin yaygınlaşması yalnızca daha güçlü bilgisayarların araçlara yerleştirilmesiyle sınırlı olmayacak. Üreticilerin araç geliştirme süreçlerini, yazılım yönetimini ve ürünün tüm kullanım ömrüne yönelik çalışma anlayışlarını da yeniden ele almaları gerekecek.

ZF'nin yaklaşımında hedef, araç üretildikten sonra teknolojik gelişimin sona ermediği; donanımın imkân verdiği ölçüde yazılımın kullanım ömrü boyunca geliştirilebildiği bir ticari araç yapısı oluşturmak.

Kamyonum için haberin temel sonucu: Geleceğin kamyonlarında değişim yalnızca motor, şanzıman veya elektronik donanım üzerinden ilerlemeyecek. Yazılım geliştirme kapasitesi, sistem güvenliği ve filo işletmecisine sağlanan ekonomik fayda da ticari araç teknolojisinin önemli unsurları arasında yer alacak.

 ZF yazılım tanımlı ticari araç konsepti ve bağlantılı kamyon teknolojileri.

ZF yazılım tanımlı ticari araçlarda merkezi ve dağıtık elektronik mimari karşılaştırması.

ZF test kamyonu ve lojistik saha uygulaması.

ZF Ticari Araç Çözümleri Ar-Ge Başkanı Ivan Brajdic ve test araçları.

Yazılım tanımlı ticari araç nedir?

Donanım ile yazılım arasındaki bağımlılığın azaltılması sayesinde, kullanım ömrü boyunca yazılım yoluyla işlevleri geliştirilebilen ticari araç yaklaşımıdır.

Geleceğin kamyonları uzaktan güncellenebilecek mi?

Bağlantılı sistemler üzerinden yazılım güncellemeleri yapılabilecek. Ancak hangi özelliklerin güncellenebileceği donanım kapasitesine, güvenlik ve mevzuat gerekliliklerine bağlı olacak.

Kamyonlarda bütün elektronik kontrol üniteleri kaldırılacak mı?

ZF'nin öngörüsüne göre geçiş aşamalı olacak. Merkezi bilgisayarlar ve geleneksel kontrol üniteleri uzun süre birlikte kullanılabilecek.

2030 yılında bütün kamyonlar yazılım tanımlı mı olacak?

Hayır. Röportajdaki 2030 değerlendirmesi, özellikle ADAS sistemlerinin artması beklenen işlem gücü ihtiyacına ilişkin.

Fren sistemleri de tamamen yazılımla mı yönetilecek?

ZF yöneticisine göre güvenlik açısından kritik fren sistemlerinin yeni mimariye geçişi diğer bazı fonksiyonlara kıyasla daha uzun sürebilir.