Şoförler En Çok Burada Hata Yapıyor: 9 Saatlik Sürüş Süresi Nasıl Hesaplanıyor?

Kamyon ve çekici sürücülerinin en çok karıştırdığı konuların başında 4,5 saatlik kesintisiz sürüş, 45 dakikalık mola ve günlük 9 saatlik araç kullanma süresi geliyor. Özellikle uluslararası taşımacılıkta AETR kapsamında günlük sürüş süresi normal olarak 9 saat; haftada en fazla iki kez 10 saate çıkarılabiliyor. Ancak Türkiye içi taşımacılık ile AETR hükümlerini tek bir kuralmış gibi değerlendirmek doğru değil. Kamyonum, sürüş ve dinlenme sürelerini sürücünün anlayacağı şekilde adım adım açıklıyor.

Takograf ekranında birkaç dakika kalmışken park yeri arayan bir TIR şoförü için “9 saat” yalnızca bir rakam değil. Yanlış hesaplanan sürüş süresi hem sürücüyü hem de işletmeyi ciddi bir denetim riskiyle karşı karşıya bırakabiliyor.

En yaygın yanlışlardan biri ise şu:

“Günde 9 saat kullanabiliyorum; istediğim şekilde 9 saati doldururum.”

Hayır.

Günlük toplam sürüş süresi ile kesintisiz sürüş süresi, mola ve günlük dinlenme birbirinden farklı kavramlar.

1. 4,5 Saat Ne Anlama Geliyor?

AETR'ye göre sürücü, 4 saat 30 dakikalık sürüşten sonra en az 45 dakikalık mola vermeli; günlük veya haftalık dinlenmeye başlamıyorsa sürüşe bu moladan sonra devam etmeli.

Yani normal bir çalışma örneği şöyle olabilir:

4 saat 30 dakika sürüş
→ 45 dakika mola
→ 4 saat 30 dakika sürüş
= 9 saat günlük sürüş

Buradaki 45 dakika, günlük 9 saatlik sürüş süresine eklenen araç kullanma süresi değildir.

Başka bir ifadeyle 45 dakika mola verdiniz diye günlük 9 saatlik sürüş hakkınız 8 saat 15 dakikaya düşmez.

2. 45 Dakikalık Mola Bölünebilir mi?

Evet. AETR bu konuda açık.

https://unece.org/transport/standards/transport/vehicle-regulations-wp29/aetr?utm_source=chatgpt.com

45 dakikalık mola tek parça kullanılabileceği gibi:

önce en az 15 dakika + daha sonra en az 30 dakika

şeklinde de kullanılabilir. Sıralama önemlidir.

Örneğin:

2 saat sürüş → 15 dakika mola → 2 saat 30 dakika sürüş → 30 dakika mola

şeklindeki kullanım mümkündür.

Ancak:

30 dakika + 15 dakika

şeklinde ters sırada kullanımı AETR'deki bölünmüş mola kuralıyla aynı kabul etmemek gerekir.

Kritik nokta

Sürücüler arasında zaman zaman duyulan:

“45 dakikayı üç tane 15 dakika yaparım.”

yaklaşımı AETR açısından doğru değildir.

AETR'nin güncel kuralı 15 + 30 dakika şeklindedir.

3. Günlük 9 Saat Nasıl Hesaplanıyor?

AETR Madde 6'ya göre normal günlük sürüş süresi 9 saati aşamaz.

Burada önemli olan “sürüş süresi” kavramıdır.

Mola, yükleme-boşaltma, bekleme, diğer iş ve dinlenme gibi sürelerin takograftaki hukuki niteliği birbirinden farklıdır.

Bu nedenle:

9 saat sürüş = 9 saatlik toplam mesai

demek de doğru değildir.

Bir sürücünün çalışma gününün toplam uzunluğu, direksiyon başında geçirdiği sürüş süresinden daha uzun olabilir.

4. 9 Saat Her Gün 10 Saate Çıkarılabilir mi?

Hayır.

AETR kapsamında günlük sürüş süresi haftada en fazla iki kez 10 saate kadar uzatılabilir.

Örneğin sürücü:

Pazartesi → 10 saat
Salı → 9 saat
Çarşamba → 10 saat

sürüş yapmışsa o hafta iki uzatma hakkını kullanmış olur.

Perşembe günü:

“Bugün de 10 saat kullanayım.”

diyemez.

Burada “iki kez” ifadesinin iki saat fazladan kullanım hakkı anlamına gelmediğine de dikkat edilmeli.

Kural, günlük sürüş süresinin haftada iki kez 9 saatten en fazla 10 saate çıkarılabilmesine izin verir.

5. Haftalık 56 Saat Sınırı Var

10 saatlik iki günlük uzatma, sürücüye sınırsız haftalık sürüş hakkı sağlamıyor.

AETR'ye göre haftalık toplam sürüş süresi:

56 saati aşamaz.

Üstelik iki ardışık haftadaki toplam sürüş süresi:

90 saati aşamaz.

Bu ikinci kural özellikle uluslararası çalışan sürücüler için çok önemli.

Örneğin bir sürücü ilk hafta 56 saat araç kullanmışsa iki haftalık toplam 90 saat sınırı nedeniyle takip eden haftada en fazla 34 saat sürüş yapabilir.

56 + 34 = 90 saat

Dolayısıyla yalnız içinde bulunulan haftaya bakmak yeterli değildir.

6. 45 Dakikalık Mola ile 11 Saatlik Dinlenme Aynı Şey Değil

En sık yapılan hatalardan biri de “mola” ile “dinlenme” kavramlarını birbirine karıştırmak.

45 dakika → sürüş arasındaki mola

11 saat → normal günlük dinlenme

olarak düşünülmeli.

AETR'ye göre normal günlük dinlenme süresi en az 11 saat. Belirli şartlar altında azaltılmış günlük dinlenme en az 9 saat olabilir ve iki haftalık dinlenmeler arasındaki azaltma sayısına ilişkin ayrıca sınır bulunur.

Normal günlük dinlenme bölünerek de kullanılabilir.

Bu durumda yapı:

en az 3 saat + en az 9 saat

olur.

Toplamda böylece 12 saatlik bölünmüş günlük dinlenme ortaya çıkar.

7. “24 Saat” Gece 00.00'da Sıfırlanıyor mu?

Bu konu özellikle dikkat gerektiriyor.

AETR'deki günlük dinlenme hesabını basitçe:

“Saat gece 00.00 oldu, bütün süreler sıfırlandı.”

şeklinde düşünmek yanlış.

AETR, yeni günlük dinlenmenin önceki günlük veya haftalık dinlenmenin bitimini takip eden 24 saatlik dönem içerisinde alınmasını öngörüyor.

Dolayısıyla sürücünün çalışma ve dinlenme döngüsü takvim gününün değişmesinden ibaret değil.

Takograf kayıtlarının doğru okunması bu nedenle önemli.

8. İki Şoförlü Araçta Kural Değişiyor

Araçta gerçek anlamda çoklu sürücü kullanımı varsa AETR farklı bir günlük dinlenme çerçevesi getiriyor.

Çoklu sürüşte sürücünün önceki günlük veya haftalık dinlenmesinin bitiminden itibaren 30 saat içerisinde en az 9 saatlik yeni günlük dinlenme alması gerekiyor.

Ancak “yan koltukta ikinci bir şoför var” demek tek başına bütün sürenin otomatik olarak dinlenme sayıldığı anlamına gelmez.

Takograftaki faaliyet kayıtlarının doğru tutulması gerekir.

9. Feribot veya Tren Kullanılırsa Ne Oluyor?

Uluslararası taşımacılık yapan Türk sürücülerinin karşılaştığı bir diğer özel durum feribot ve tren geçişleri.

AETR belirli koşullar altında normal günlük dinlenmenin feribot veya tren yolculuğu sırasında kesilebilmesine izin veriyor.

Normal günlük dinlenme en fazla iki kez, toplam kesinti süresi bir saati aşmayacak şekilde kesilebiliyor; ayrıca sürücünün uygun yatak veya kuşet imkânına erişimi bulunması gerekiyor.

Dolayısıyla:

“Feribota bindim, bütün süre otomatik dinlenmedir.”

şeklinde genel bir kural yok.

Türkiye İçi Taşımada Neden Ayrı Düşünmeliyiz?

Burada haberimizin en önemli uyarısını yapalım.

Türkiye'deki Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 98'inci maddesi de ticari yük taşımacılığında azami ağırlığı 3,5 tonu aşan araç sürücülerinin araç kullanma ve dinlenme sürelerini düzenliyor.

https://uhdgm.uab.gov.tr/sikca-sorulan-sorular-ve-cevaplar?PageSpeed=noscript&utm_source=chatgpt.com

Türkiye düzenlemesinde de temel çerçevede 24 saatlik herhangi bir süre içinde toplam 9 saat, kesintisiz sürüş açısından 4,5 saat sınırı bulunuyor. Türkiye mevzuatında 4,5 saatlik sürüş sonunda mola ve günlük dinlenmeye ilişkin hükümler de mevcut. Ulaştırma Bakanlığına ait bir çalışmada Yönetmeliğin 98'inci maddesindeki kapsam ve 9/4,5 saat sınırı ayrıca aktarılıyor.

Ancak AETR'nin bütün haftalık, iki haftalık, çoklu sürüş ve dinlenme hükümlerini Türkiye içi taşımacılığın her durumuna doğrudan kopyalamak doğru değil.

Bu nedenle Kamyonum olarak iki rejimi aynı şeymiş gibi sunmuyoruz.

Şoför İçin En Kolay AETR Tablosu

Kural	AETR sınırı
Kesintisiz sürüş	4 saat 30 dakika
Ardından mola	En az 45 dakika
Bölünmüş mola	15 + 30 dakika
Normal günlük sürüş	En fazla 9 saat
Uzatılmış günlük sürüş	En fazla 10 saat
10 saat kullanılabilecek gün	Haftada en fazla 2 kez
Haftalık sürüş	En fazla 56 saat
İki ardışık hafta	En fazla 90 saat
Normal günlük dinlenme	En az 11 saat
Azaltılmış günlük dinlenme	En az 9 saat
Normal haftalık dinlenme	En az 45 saat

Bu temel AETR değerlerinin tamamını UNECE'nin güncel AETR dokümanlarıyla karşılaştırdım.

En Çok Yapılan 5 Hata

Sürücünün özellikle şu yanlışlardan kaçınması gerekiyor:

• 9 saati kesintisiz kullanabileceğini düşünmek.
• 45 dakikalık molayı 30 + 15 şeklinde bölmek.
• 45 dakikayı üç adet 15 dakikalık molaya bölmek.
• 10 saatlik sürüşü haftada istediği kadar yapabileceğini düşünmek.
• Gece 00.00 olduğunda bütün günlük sürüş/dinlenme hesabının otomatik olarak sıfırlandığını varsaymak.

Park Yeri Bulunamazsa 4,5 veya 9 Saat Otomatik Uzuyor mu?

Hayır. “Park yeri bulamadım, bu yüzden sürüş sürem otomatik olarak uzadı” şeklinde genel bir hak yok.

AETR'de güvenli bir durma noktasına ulaşmak amacıyla, yolcu, araç veya yük güvenliğini tehlikeye atmamak şartıyla belirli koşullarda kurallardan sapmaya imkân veren özel hükümler bulunuyor. Ancak bu, sürücünün istediği zaman kullanabileceği genel bir “ek sürüş hakkı” değil.

Dolayısıyla bu istisnayı ayrıca ayrıntılı incelemeden “park bulamazsan 15 dakika/1 saat fazla sürebilirsin” şeklinde anlatmak yanlış olur.

KAMYONUM NOTU: “9 Saat” Aslında Ne Demek?

En basit haliyle:

4,5 saat sür → 45 dakika mola ver → 4,5 saat daha sür = normal günlük 9 saatlik sürüş.

Ancak bu yalnız temel örnek.

Gerçek operasyonda önceki günlük/haftalık dinlenme, haftalık sürüş toplamı, son iki haftanın toplamı, 10 saatlik uzatmalar, diğer işler, çoklu sürüş ve uluslararası taşımanın AETR kapsamı birlikte değerlendirilmek zorunda.

Bu nedenle sürücünün yalnız takograf ekranındaki “bugün kaç saat kullandım?” göstergesine değil, haftalık ve iki haftalık toplamlarına da dikkat etmesi gerekiyor.

https://www.mevzuat.gov.tr/?utm_source=chatgpt.com

TIR şoförü günde kaç saat araç kullanabilir?
AETR kapsamında normal günlük sürüş süresi en fazla 9 saattir. Bu süre haftada en fazla iki kez 10 saate çıkarılabilir.

Şoför 4,5 saat araç kullandıktan sonra kaç dakika dinlenmeli?
4 saat 30 dakikalık sürüşten sonra günlük veya haftalık dinlenmeye başlanmıyorsa en az 45 dakika mola verilmesi gerekir.

45 dakikalık takograf molası bölünebilir mi?
Evet. AETR kapsamında mola önce en az 15 dakika, ardından en az 30 dakika şeklinde bölünebilir.

30 dakika + 15 dakika mola olur mu?
AETR'deki bölünmüş 45 dakikalık mola kuralının sıralaması 15 + 30 dakika şeklindedir.

45 dakika mola 3 kez 15 dakika olarak yapılabilir mi?
Hayır. Güncel AETR kuralındaki bölünmüş mola yapısı 15 dakika + 30 dakika şeklindedir.

TIR şoförü haftada kaç saat araç kullanabilir?
AETR kapsamında haftalık sürüş süresi 56 saati, birbirini takip eden iki haftadaki toplam sürüş süresi ise 90 saati aşamaz.

Şoförün günlük dinlenme süresi kaç saat?
Normal günlük dinlenme en az 11 saattir. AETR'nin öngördüğü şartlar altında azaltılmış günlük dinlenme en az 9 saat olabilir.

Gece 00.00'da takograf sürüş süresi sıfırlanır mı?
Günlük dinlenme hesabını yalnız takvim gününün değişmesine bağlamak doğru değildir. AETR'deki günlük dinlenme yükümlülüğü önceki günlük veya haftalık dinlenmenin sona ermesini takip eden dönem üzerinden değerlendirilir.

Park yeri bulamazsam sürüş süresini aşabilir miyim?
Park yeri bulunamaması sürücüye otomatik olarak ek sürüş süresi sağlamaz. AETR'deki istisnai sapma hükümleri belirli şartlara bağlıdır ve genel bir “ek süre hakkı” olarak değerlendirilmemelidir.

Kaynaklar

Haberin ana teknik kaynağı, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu'nun AETR metni. Madde 6 günlük/haftalık sürüşü, Madde 7 molaları, Madde 8 ise günlük ve haftalık dinlenmeleri düzenliyor.

UNECE – AETR Resmî Metni

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Sayısal Takograf Bilgilendirmesi