Kontak Çevirmeden Önce Bakın: Kamyonda Kontrol Edilecek 7 Kritik Nokta

Lastikteki bir hasar, çalışmayan stop lambası, fren sistemindeki bir uyarı veya çekici ile yarı römork arasındaki hatalı bağlantı, araç hareket ettikten sonra ciddi bir güvenlik problemine dönüşebilir.

Bu nedenle ağır ticari araçlarda sefer öncesi kontrolü yalnızca aracın etrafında hızlıca dolaşmak olarak görmemek gerekiyor.

Uluslararası ağır vasıta güvenliği uygulamalarında walkaround/pre-trip inspection, yani aracın sefere çıkmadan önce görsel ve fonksiyonel olarak kontrol edilmesi temel güvenlik uygulamalarından biri.

İngiltere Sürücü ve Araç Standartları Ajansı DVSA'nın ağır ticari araç rehberi de sürücünün yolculuktan önce aracın güvenli olduğundan emin olmak için çevresel kontrol yapmasını; çekici-treyler kombinasyonunda kontrolün bütün kombinasyonu kapsamasını öngörüyor.

Önemli not: Burada aktarılan DVSA kontrol sistemi İngiltere, İskoçya ve Galler'deki uygulamadır. Haberde bunu Türkiye'de birebir geçerli bir “her 24 saatte bir yasal zorunluluk” olarak sunmuyoruz. Amacımız ağır vasıta sürücüsü için güvenli bir sefer öncesi kontrol çerçevesi oluşturmak.

Peki kamyon veya çekiciyle yola çıkmadan önce hangi noktalar özellikle kontrol edilmeli?

1. Lastik ve Tekerlekler: Sadece “Havası Var” Demek Yetmez

Sürücünün aracın çevresini kontrol ederken ilk bakması gereken alanlardan biri lastikler ve tekerlekler.

Lastiklerde görünür:

kesik, yarılma, balon/deformasyon, yabancı cisim, belirgin düzensiz aşınma veya başka bir hasar

bulunup bulunmadığı kontrol edilmeli.

Tekerlek bağlantılarında da gevşeme veya olağan dışı bir durum belirtisi olup olmadığına bakılmalı.

DVSA'nın ağır ticari araç kontrol rehberinde lastiklerin ve tekerleklerin güvenli durumda olması, lastiklerin uygun şekilde şişirilmiş olması, derin yanak kesiği veya görünür kord bulunmaması ve tekerlek bağlantılarının kontrol edilmesi açıkça yer alıyor.

Basıncı gözle tahmin etmeyin

Özellikle ağır ticari araç lastiğinde yalnızca lastiğin görüntüsüne bakarak basıncının doğru olduğuna karar vermek güvenilir bir yöntem değil.

Doğru basınç değeri de bütün kamyonlar için tek bir rakam olarak verilemez.

Araç konfigürasyonu, aks yükü, lastik ebatı ve araç/lastik üreticisinin ilgili kullanım koşulları için belirlediği değerler esas alınmalı.

Araçta lastik basınç izleme sistemi bulunması da görünür fiziksel hasar kontrolünü gereksiz hale getirmez.

---

2. Fren ve Hava Sistemi Uyarılarını Kontrol Edin

Ağır vasıtada en kritik güvenlik alanlarından biri fren sistemi.

Motor çalıştırıldığında sürücü gösterge panelindeki uyarıları ve araçta bulunan hava basıncı göstergelerini takip etmeli.

DVSA kontrol listesinde sürücünün;

hava basıncının doğru şekilde oluştuğunu, uyarı sisteminin çalıştığını, hava kaçağı bulunmadığını ve frenlerin doğru çalıştığını

kontrol etmesi isteniyor. Çekici-treyler kombinasyonunda fren hatları ve treyler park freni de ayrıca kontrol alanları arasında.

Dolayısıyla:

“Araç hareket ediyor, frenlerde sorun yoktur.”

şeklinde düşünülmemeli.

Fren, ABS/EBS veya hava sistemiyle ilgili bir uyarı görülüyorsa bunun önemi aracın üretici talimatlarına göre değerlendirilmeden sefere devam edilmemeli.

---

3. Far, Sinyal ve Stop Lambalarını Kontrol Edin

Gündüz seyahat edilecek olması aydınlatma kontrolünü gereksiz hale getirmiyor.

Yola çıkmadan önce:

farlar, sinyaller, stop lambaları, arka lambalar ve gerekli işaret/marker lambaları

kontrol edilmeli.

DVSA'nın resmi HGV rehberinde bütün ışık ve sinyallerin doğru çalışması, lenslerin yerinde ve temiz olması, stop lambalarının fren uygulandığında yanması gibi kontroller açıkça belirtiliyor.

Çekici-yarı römork kombinasyonunda yalnızca çekiciyi kontrol etmek yeterli değil.

Yarı römorkun aydınlatması da kontrol edilmeli.

Elektrik bağlantısının yapılmış olması, bütün lambaların gerçekten çalıştığı anlamına gelmez.

---

4. Aracın Altına ve Çevresine Bakın: Kaçak Belirtisi Var mı?

Araç hareket ettirilmeden önce bulunduğu zemine ve aracın görünür bölümlerine bakılması önemli ipuçları sağlayabilir.

Yeni oluşmuş bir sıvı izi veya damlama varsa kaynağı araştırılmalı.

DVSA'nın sefer öncesi kontrol listesinde yakıt ve yağ kaçakları ayrıca kontrol ediliyor. Rehber, motor çalıştırıldıktan sonra aracın altında yakıt veya yağ kaçağı bulunup bulunmadığının kontrol edilmesini istiyor.

Ancak sürücünün yalnızca sıvının görünümüne bakarak:

“Motor yağıdır”, “şanzımandandır”, “önemsizdir”

şeklinde kesin teşhis koyması doğru değil.

Şüpheli bir kaçak varsa kaynağı belirlenmeli ve aracın güvenli kullanımını etkileyip etkilemediği yetkin kişilerce değerlendirilmelidir.

Motor yağı ve soğutma sıvısı ne olacak?

Burada özellikle bütün araçlara tek bir prosedür vermiyoruz.

Seviye kontrolünün yöntemi ve gerekli koşullar araç/model ve üretici talimatlarına göre değişebilir. Bazı modern araçlarda belirli seviyeler elektronik olarak da takip edilebilir.

Bu nedenle aracın kendi sürücü el kitabındaki prosedür esas alınmalı.

---

5. Cam, Ayna, Kamera ve Silecekleri Unutmayın

Sürücünün yeterli görüşe sahip olması temel güvenlik şartlarından biri.

Ön camda görüşü engelleyen kirlenme veya ciddi hasar bulunup bulunmadığı kontrol edilmeli.

Aynaların yerinde, sağlam ve görüş sağlayacak durumda olması gerekiyor.

Araç geleneksel ayna yerine kamera sistemi kullanıyorsa kameranın çalışması ve ekrandaki görüntünün doğru olması da kontrol edilmeli.

DVSA'nın resmi kontrol rehberi aynalar, kameralar, camlar, silecekler ve cam yıkama sistemlerini ayrı kontrol başlıkları olarak ele alıyor.

Yeni nesil kamera sistemlerinin bulunması bu kontrolü ortadan kaldırmıyor; yalnızca kontrol edilen teknolojiyi değiştiriyor.

---

6. Çekici-Yarı Römork Bağlantısını Fiziksel Olarak Kontrol Edin

Burası çekici sürücülerinin özellikle dikkat etmesi gereken alanlardan biri.

Yarı römork bağlandıktan sonra sadece:

“Beşinci teker kilitlendi.”

varsayımıyla yola çıkılmamalı.

Bağlantının güvenli olduğu, yarı römorkun beşinci tekere doğru şekilde oturduğu, gerekli kilitleme mekanizmalarının doğru konumda bulunduğu kontrol edilmeli.

Bunun yanında:

hava fren hatları ve elektrik bağlantıları

da gözden geçirilmeli.

DVSA'nın resmi HGV kontrol listesi coupling security, fren hatları, treyler park freni ve elektrik bağlantılarını ayrı ayrı kontrol edilmesi gereken unsurlar arasında gösteriyor.

Elektronik bağlantı izleme veya sensör sistemleri bulunan yeni nesil çekicilerde de araç üreticisinin sürücü talimatları esas alınmalı.

Elektronik uyarı sistemi, fiziksel güvenlik kontrolünün otomatik olarak yerine geçtiği anlamına gelmez.

---

7. Yük Emniyetini Son Kez Kontrol Edin

Kamyon veya çekici teknik olarak kusursuz olabilir.

Ancak yük güvenli değilse araç sefere hazır değildir.

Yükün yolculuk sırasında hareket etmesi, kayması veya araçtan düşmesi hem sürücü hem de diğer yol kullanıcıları açısından ciddi risk oluşturabilir.

DVSA ağır ticari araç kontrol rehberi de yük emniyetini sefer öncesi kontrolün açık bir parçası olarak gösteriyor. Yükün hareket etmemesi veya hareket etme ihtimalinin bulunmaması ve taşınan yüke uygun sabitleme sisteminin kullanılması gerektiğini belirtiyor.

Burada tek tip bir yük sabitleme yöntemi önermiyoruz.

Çünkü;

paletli yük, rulo sac, makine, konteyner, ağır proje yükü veya diğer yüklerin emniyete alınması aynı yöntemle yapılmaz.

Taşınan yükün özellikleri ve ilgili taşıma/emniyet kuralları esas alınmalı.

---

Peki AdBlue Kontrol Edilmeli mi?

Evet, ilgili dizel araçlarda seviye ve sistem uyarıları takip edilmeli.

DVSA'nın resmi ağır ticari araç kontrol listesinde dizel egzoz sıvısı AdBlue ayrıca yer alıyor ve yeterli seviyenin bulunması gerektiği belirtiliyor.

Ancak bu:

“Her sabah SCR/AdBlue sistemini mekanik olarak kontrol edin.”

anlamına gelmiyor.

Sürücü araçtaki seviye ve uyarıları takip etmeli; bir sistem uyarısı bulunuyorsa üreticinin araç/model için belirlediği prosedür uygulanmalı.

---

Hava Filtresi ve Kayışlar Her Sabah Kontrol Edilmeli mi?

İnternetteki bazı kontrol listelerinde hava filtresi, motor kayışları ve çeşitli motor parçaları “her sabah kontrol edilecekler” arasında gösteriliyor.

Biz bunu genel bir kural olarak vermiyoruz.

Çünkü günlük/sefer öncesi sürücü kontrolü ile periyodik bakım ve atölye kontrolü aynı şey değil.

DVSA'nın güncel roadworthiness rehberi de walkaround kontrolünün, atölye kullanmadan güvenli biçimde değerlendirilebilecek iç ve dış unsurları kapsamasını öngörüyor.

Hava filtresi, kayışlar ve diğer motor bileşenlerinin kontrol ve bakımında araç üreticisinin belirlediği bakım programı esas alınmalı.

---

“Her 24 Saatte Bir Kontrol Zorunlu” mu?

Bu konuda özellikle dikkatli olmak gerekiyor.

DVSA'nın işletmeciler için hazırladığı roadworthiness rehberinde kullanılan araçlarda günlük/24 saatlik kullanım dönemine ilişkin walkaround sistemi bulunuyor. Ancak bu Birleşik Krallık'ın operasyonel ve hukuki çerçevesi.

Bu bilgiyi Türkiye'de birebir geçerli “24 saatte bir yasal zorunluluk” olarak aktarmıyoruz.

Türkiye'deki sürücü açısından haberimizin amacı, güvenli bir sefer öncesi kontrol alışkanlığı oluşturmak.

Ayrıca araç üreticisinin sürücü el kitabındaki model ve konfigürasyona özel kontroller her zaman dikkate alınmalı.

---

Kamyon Şoförünün 7 Maddelik Hızlı Kontrol Listesi

1 — LASTİK VE TEKERLEK
Görünür hasar, deformasyon, anormal aşınma veya tekerlek bağlantısında olağan dışı durum var mı?

2 — FREN VE HAVA SİSTEMİ
Hava basıncı normal şekilde oluşuyor mu? Fren/ABS/EBS veya hava sistemi uyarısı var mı?

3 — AYDINLATMA
Farlar, sinyaller, stop ve gerekli dış aydınlatmalar çalışıyor mu?

4 — GÖRÜNÜR KAÇAKLAR
Araç altında veya çevresinde yakıt, yağ veya başka şüpheli bir sıvı kaçağı belirtisi var mı?

5 — GÖRÜŞ
Cam, ayna/kamera, silecek ve cam yıkama sistemi kullanılabilir durumda mı?

6 — ÇEKİCİ-YARI RÖMORK BAĞLANTISI
Beşinci teker/bağlantı, hava fren hatları ve elektrik bağlantıları güvenli mi?

7 — YÜK EMNİYETİ
Yükün konumu ve kullanılan emniyet/sabitleme sistemi sefere uygun mu?

Bu yedi madde periyodik bakım listesi değil, sürücünün temel sefer öncesi güvenlik kontrolü için pratik bir özet.

---

Bir Kusur Bulduysanız Ne Yapmalısınız?

En önemli noktalardan biri de bu.

Kontrolün amacı sadece problemi görmek değil; aracın güvenli biçimde sefere çıkıp çıkamayacağını belirlemek.

DVSA'nın güncel rehberinde sürücünün tespit ettiği kusurları bildirmesi ve aracın kullanımı sırasında da uyarı ışıkları, titreşim veya başka belirtiler açısından aracın yol güvenliğini takip etmesi gerektiği belirtiliyor.

Güncel DVSA sürücü rehberi ayrıca tehlikeli bir kusurun yolculuk sırasında fark edilmesi halinde güvenli bir yerde durulmasını ve tehlikeli kusurun yolculuğa devam edilmeden önce giderilmesini öngörüyor.

Türkiye'deki sürücü açısından da pratik güvenlik yaklaşımı açık:

Fren, direksiyon, lastik/tekerlek, görüş, çekici-yarı römork bağlantısı veya yük emniyetini etkileyebilecek ciddi bir problem varsa “yolda baktırırım” düşüncesiyle risk alınmamalı.

Teknik teşhis gerekiyorsa yetkin servis/personelden destek alınmalı.

Sonuç: Teknoloji Kontrolü Kolaylaştırıyor, Sürücünün Gözünün Yerini Almıyor

Yeni nesil çekiciler sürücüyü fren sisteminden lastik basıncına, emisyon sisteminden çeşitli elektronik fonksiyonlara kadar pek çok konuda uyarabiliyor.

Ancak araçtaki elektronik sistemlerin artması sefer öncesi fiziksel ve fonksiyonel kontrolün önemini ortadan kaldırmıyor.

DVSA'nın güncel resmi HGV kontrolü dahi gösterge uyarılarının kontrolünü; lastik, tekerlek, ışık, kaçak, bağlantı ve yük emniyeti gibi fiziksel kontrollerle birlikte ele alıyor.

Bu nedenle yola çıkmadan önce akılda tutulabilecek temel sıra:

Lastik ve tekerlek → fren/hava → aydınlatma → kaçaklar → görüş → çekici-yarı römork bağlantısı → yük emniyeti.

Ve en önemli ayrım:

Günlük/sefer öncesi kontrol, periyodik bakımın yerine geçmez.

Biri sürücünün aracın o sefere güvenli biçimde hazır olup olmadığını değerlendirmesine yardımcı olur; diğeri aracın üreticinin belirlediği bakım programı çerçevesinde teknik olarak bakımının yapılmasıdır.

Kamyon şoförü yola çıkmadan önce neleri kontrol etmeli?
Lastik ve tekerlekler, fren ve hava sistemi, aydınlatma, görünür sıvı kaçakları, cam/ayna/kamera sistemleri, çekici-yarı römork bağlantısı ve yük emniyeti temel kontrol alanları arasında yer alır.

Kamyon lastik basıncı gözle kontrol edilebilir mi?
Yalnızca görsel kontrol yeterli değildir. Basınç, uygun ölçüm yöntemi ve araç/lastik üreticisinin ilgili kullanım koşulları için belirlediği değerler esas alınarak değerlendirilmelidir.

Çekici-yarı römork bağlantısında nelere bakılmalı?
Beşinci teker bağlantısı, kilitleme mekanizması, hava fren hatları ve elektrik bağlantıları kontrol edilmelidir.

Elektronik sistem varsa fiziksel kontrol gerekli mi?
Evet. Elektronik uyarı ve izleme sistemleri sürücünün kontrolünü destekler ancak görünür fiziksel kontrol ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz.

Hava filtresi ve kayışlar her sabah kontrol edilmeli mi?
Bunu bütün kamyonlar için genel bir günlük kontrol kuralı olarak vermek doğru değildir. Bu parçaların kontrol ve bakımında üreticinin bakım programı esas alınmalıdır.

Günlük kontrol periyodik bakımın yerine geçer mi?
Hayır. Sefer öncesi kontrol aracın o yolculuğa güvenli şekilde hazır olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur; periyodik bakım ise üreticinin bakım programına göre yapılan teknik bakım sürecidir.