Otonom Tırlarda Yeni Dönem: Işık ve Sinyal Sistemleri de Sürücüsüzleşiyor

Otonom kamyon yarışında bugüne kadar kameralar, radarlar, lidarlar, yapay zekâ ve fren-direksiyon sistemleri ön plandaydı.

Ancak sürücünün kabinden tamamen çıkarıldığı Seviye 4 araçlarda çok daha temel bir soru ortaya çıkıyor:

Sürücünün kullandığı ışık ve sinyal fonksiyonlarını kim yönetecek?

Ve daha ileri bir soru:

Sürücüsüz bir tır, diğer sürücülere ve yayalara “şu anda otonom moddayım” bilgisini özel bir ışıkla vermeli mi?

Bu sorular artık yalnızca otomotiv şirketlerinin Ar-Ge laboratuvarlarında tartışılmıyor.

ISO ve SAE gibi uluslararası standardizasyon kuruluşları, otomatik sürüş sistemleriyle donatılmış araçların dış görsel iletişimine yönelik teknik çerçeveler üzerinde çalışıyor.

Bu gelişmeler, gelecekte yalnızca otonom kamyon üreticilerini değil; far, sinyal, elektronik kontrol ünitesi, LED modülü ve araç elektroniği üreten komponent şirketlerini de doğrudan etkileyebilecek yeni bir teknoloji alanına işaret ediyor.

ISO, Seviye 4 ve 5 Araçların Dış Görsel İletişimini Standarda Taşıdı

Bu alandaki en önemli gelişmelerden biri ISO/PAS 23735:2025.

ISO, standardı Mart 2025'te yayımladı.

Doküman, tek modlu Seviye 4 ve Seviye 5 ADS-dedicated vehicles, yani otomatik sürüş sistemi için tasarlanmış araçların diğer yol kullanıcılarıyla kuracağı dış görsel iletişimin ergonomik tasarımına ilişkin rehberlik sağlıyor.

Burada Kamyonum okuyucusu açısından çok önemli bir ayrıntı bulunuyor:

Standart yalnızca otomobilleri kapsamıyor.

ISO kapsamı açık biçimde;

binek otomobilleri,
hafif ticari araçları,
ağır kamyonları
ve otobüsleri

içeriyor.

Dolayısıyla dış görsel iletişim, geleceğin ağır ticari araçlarında da teknik tasarım başlıklarından biri haline geliyor.

Limanlardan Otoyollara Kadar Kullanım Alanı Var

ISO/PAS 23735'in kapsamı da otonom ağır ticari araç sektörü açısından dikkat çekici.

Dokümanda araçların;

açık yollarda,
otoyollarda,
şehir ortamında,
sınırlandırılmış alanlarda,
coğrafi olarak sınırlandırılmış bölgelerde,
özel şeritlerde,
limanlarda,
terminallerde

çalışabileceği senaryolar dikkate alınıyor.

Bu kullanım alanlarının önemli bir bölümü bugün Seviye 4 ağır ticari araç teknolojilerinin geliştirildiği operasyon ortamlarıyla örtüşüyor.

SAE'nin “ADS Marker Lamp” Standardı da Güncellendi

ABD tarafında ise SAE International'ın J3134 – Automated Driving System (ADS) Marker Lamp çalışması bulunuyor.

Dokümanın güncel revizyonu Aralık 2025'te yayımlandı.

SAE J3134; ADS donanımlı araçlardaki işaretleme lambalarının;

kullanımı,
performansı,
montajı,
aktivasyonu
ve açılıp kapatılması

konusunda rehberlik sağlıyor.

Ancak burada çok önemli bir ayrım var.

SAE J3134 bir “Recommended Practice”.

Yani bunu:

“Seviye 4 araçlarda ADS lambası artık zorunlu”

şeklinde yorumlamak doğru değil.

SAE'nin mevcut dokümanı, otonom araçların dışarıdan tanınması ve işaretlenmesi konusunda teknik bir öneri çerçevesi sunuyor.

Neden Özel Bir Otonom Araç Işığı Tartışılıyor?

İnsan sürücüler trafikte yalnızca direksiyon, fren ve gazla iletişim kurmuyor.

Sinyaller, fren lambaları, dörtlüler ve diğer ışıklı fonksiyonlar da aracın ne yapmak üzere olduğu konusunda çevredeki insanlara bilgi veriyor.

Ancak sürücüsüz bir araçta insan sürücünün olmadığı yeni durumlar ortaya çıkıyor.

Örneğin başka bir yol kullanıcısının:

Araç insan tarafından mı yoksa ADS tarafından mı yönetiliyor?

Araç beni algıladı mı?

Harekete geçmek üzere mi?

gibi soruları gündeme gelebiliyor.

ISO/PAS 23735 tam da otomatik araçların diğer yol kullanıcılarıyla kuracağı external visual communication, yani dış görsel iletişim konusunda tasarım rehberliği sunuyor.

Bu nedenle geleceğin aydınlatma sistemi yalnızca:

“yolu görmek ve görünür olmak”

işlevinden,

“aracın niyetini ve durumunu çevreye anlatmak”

işlevine doğru genişleyebilir.

Kamyonlarda Konu Daha da Kritik

Ağır ticari araçlarda bu dönüşümün ayrı bir önemi var.

Bir Seviye 4 çekici ve yarı römork kombinasyonu, binek otomobilden çok daha büyük bir araç.

Özellikle;

otoyol giriş ve çıkışları,

lojistik merkezleri,

depolar,

terminaller,

limanlar

ve diğer araçlarla yakın mesafede gerçekleşen manevralarda aracın çevresindeki insanlarla kurduğu iletişim güvenlik açısından önem taşıyor.

ISO'nun standardında heavy trucks and buses ifadelerinin doğrudan yer alması bu nedenle dikkat çekici.

Komponent Üreticileri İçin Yeni Bir Pazar mı Doğuyor?

İşte Kamyonum açısından konunun en önemli taraflarından biri burada başlıyor.

Otonom sürüş yalnızca kamyon üreticilerinin veya yapay zekâ şirketlerinin işi olmayacak.

Aracın dış dünyayla iletişim kurabilmesi için fiziksel komponentlere ihtiyaç var.

Bu dönüşüm;

LED ve lamba üreticilerini,

aydınlatma elektroniği şirketlerini,

kontrol ünitesi üreticilerini,

araç elektronik mimarisi tedarikçilerini,

kablo ve bağlantı sistemi üreticilerini

de etkileyebilir.

Ancak bugünden “yeni milyarlarca dolarlık komponent pazarı oluştu” demek için erken.

Daha doğru ifade:

Otonomlaşma, geleneksel aydınlatma ve sinyal komponentlerine yeni elektronik ve yazılımsal görevler ekleyebilir.

Asıl Değişim Lambada Değil, Kontrol Mimarisinde

Geleceğin otonom ağır ticari aracında mesele yalnızca yeni bir LED lambası eklemek olmayabilir.

Asıl değişim, ışık sisteminin ADS ve aracın elektronik mimarisiyle entegrasyonunda ortaya çıkabilir.

Basitleştirirsek sistem şu yönde gelişebilir:

ADS → araç elektronik kontrol sistemi → aydınlatma/sinyal kontrolü → dış görsel iletişim

Böyle bir mimaride ışık sistemi artık yalnızca sürücünün düğmeye basmasıyla çalışan pasif bir donanım olmaktan çıkarak, aracın otomasyon sistemiyle koordineli çalışan elektronik bir fonksiyona dönüşebilir.

Ağır Ticari Araçlarda Daha Büyük Bir Standardizasyon Hareketi Var

Aydınlatma konusu tek başına gelişmiyor.

ISO'da 2026 itibarıyla ağır ticari araçların otomatik sürüş altyapısına ilişkin başka önemli çalışmalar da bulunuyor.

Bunlardan ISO/DIS 25135, ağır ticari araçlar ve otobüslerde otomatik sürüş için Vehicle Motion Control (VMC) interface standardını geliştirmeyi amaçlıyor.

Taslak, çekici ve bir veya daha fazla treylerden oluşabilen ağır ticari araç kombinasyonlarını da açıkça kapsıyor.

Bu çalışma Ağustos 2026 itibarıyla henüz geliştirme aşamasında.

Ayrıca yayımlanmış ISO/TS 5083:2025, Seviye 3 ve Seviye 4 otomatik sürüş sistemlerinin güvenli tasarım, doğrulama ve validasyonuna ilişkin çerçeve sağlıyor ve kamyonlarla otobüsleri de kapsamına alıyor.

Bu gelişmeler birlikte okunduğunda ağır ticari araç sektöründeki dönüşüm daha net görülüyor:

Otonomlaşma artık yalnızca “kamyon kendi kendine sürebiliyor mu?” sorusundan ibaret değil.

Fren, direksiyon, araç hareket kontrolü, elektronik mimari, siber güvenlik ve dış iletişim gibi alt sistemlerin de otomatik sürüşe göre yeniden tanımlanması gerekiyor.

Peki Otonom Tırların Özel Bir Işığı Olacak mı?

Bugün için kesin cevap:

Bunun bütün Seviye 4 kamyonlar için geçerli evrensel bir zorunluluk olduğunu söyleyemeyiz.

SAE J3134, ADS marker lamp için teknik bir Recommended Practice sunuyor. ISO/PAS 23735 ise L4/L5 ADS-dedicated araçların dış görsel iletişimine yönelik ergonomik tasarım rehberliği getiriyor.

Dolayısıyla:

“Seviye 4 tırlara yeni sinyal lambası zorunluluğu geldi”

başlığını kullanmıyoruz.

Ancak standartların gelişim yönü, otonom aracın diğer yol kullanıcılarıyla nasıl ve ne şekilde görsel iletişim kuracağının artık ciddi bir standardizasyon konusu olduğunu açıkça gösteriyor.

Kamyonum'un Değerlendirmesi: Otonomlaşma Komponent Sektörünü de Değiştirecek

Otonom kamyon teknolojisini değerlendirirken çoğu zaman gözler lidar, radar, kamera ve yapay zekâ şirketlerine çevriliyor.

Ancak aracın sürücüsüz hale gelmesi, bugün oldukça geleneksel görünen komponentleri bile değiştirebilir.

Far, sinyal ve diğer ışıklı sistemler bunlardan biri.

Gelecekte aydınlatma sisteminin görevi yalnızca yolu aydınlatmak veya dönüş yönünü göstermek olmayabilir.

Sistem aynı zamanda aracın otomasyon durumu veya hareket niyetine ilişkin belirli bilgilerin diğer yol kullanıcılarına aktarılmasında rol oynayabilir.

Bu da komponent üreticileri açısından üç yetkinliği daha önemli hale getirebilir:

elektronik entegrasyon, yazılım kontrollü fonksiyonlar ve ADS ile haberleşme.

Türkiye'nin güçlü otomotiv ve ağır ticari araç yan sanayisi açısından da izlenmesi gereken nokta tam olarak burada.

Bugünün soru işareti:

“Otonom tırın özel bir ışığı olacak mı?”

Ancak komponent üreticileri açısından daha önemli soru şu olabilir:

“Otonom tır çağında bizim ürettiğimiz komponentin görevi nasıl değişecek?”

ISO ve SAE'nin mevcut çalışmaları bu dönüşümün teknik çerçevesinin şimdiden oluşmaya başladığını gösteriyor.

Resmî/teknik kaynaklar: ISO/PAS 23735:2025 ·https://www.iso.org/standard/77988.html?utm_source=chatgpt.com SAE J3134 – ADS Marker Lamp ·https://saemobilus.sae.org/standards/j3134_202512-automated-driving-system-ads-marker-lamp?utm_source=chatgpt.com ISO/DIS 25135 – Heavy Commercial Vehicle Motion Control Interface · https://www.iso.org/standard/89099.html?utm_source=chatgpt.comI SO/TS 5083:2025 – ADS Safety https://www.iso.org/standard/81920.html?utm_source=chatgpt.com