Ağır Vasıtalarda Porya Rulmanı Arızaları: Yeni Araştırmalar Isınma, Yol Yükleri ve Erken Teşhisi Mercek Altına Aldı

Ağır vasıtalarda porya rulmanları neden önemli?

Kamyon, çekici ve diğer ağır ticari araçlarda tekerlek poryası rulmanları, aracın hareketi sırasında tekerleklerin dönmesini sağlarken yüksek yükleri taşıyan kritik mekanik bileşenler arasında yer alıyor.

Bu bileşenler yalnızca aracın ve yükün ağırlığından kaynaklanan kuvvetlere değil, viraj alma, frenleme, hızlanma ve yol yüzeyindeki düzensizliklerden oluşan değişken yüklere de maruz kalıyor.

Rulmanların çalışma koşullarının bozulması; sürtünme artışı, aşırı ısınma, titreşim, aşınma ve ileri aşamalarda mekanik hasar gibi sonuçlara yol açabiliyor.

2026 yılında yayımlanan iki bilimsel araştırma, bu önemli bileşenlerin dayanıklılığının ve çalışma durumunun nasıl değerlendirilebileceğine ilişkin yeni bulgular sunuyor.

Güney Kore'de gerçekleştirilen araştırma, ticari araç porya rulmanlarına gerçek sürüş koşullarında etki eden yüklerin belirlenmesine odaklanırken Rusya'daki araştırma, KAMAZ araçlarının porya rulmanlarında sıcaklık temelli teşhis yöntemlerini inceliyor.

Güney Kore'den yeni araştırma: Rulmanlara etki eden gerçek yol yükleri ölçüldü

2026 yılında International Journal of Automotive Technology dergisinde yayımlanan “Development of Load Spectrum for Wheel Hub Bearings of a Commercial Vehicle Through Road Load Data Acquisition” başlıklı araştırma, ticari araç porya rulmanlarının dayanıklılık değerlendirmesinde kullanılabilecek yeni bir yöntem ortaya koydu.

Araştırma, Yoonkwon Lee, Sungjin Yu, Kiweon Kang ve Seungpyo Lee tarafından gerçekleştirildi.

Çalışmada Jeonbuk Institute of Automotive Convergence Technology, Kunsan National University ve ILJIN Global bünyesinden araştırmacılar yer aldı.

Araştırmanın çıkış noktasını, porya rulmanlarının gerçek kullanım koşullarında karşılaştığı değişken yüklerin doğru biçimde belirlenmesi oluşturdu.

Çünkü bir rulmanın dayanıklılığını değerlendirmek için yalnızca taşıdığı sabit yükü bilmek yeterli değil. Araç hareket halindeyken oluşan değişken kuvvetlerin de hesaba katılması gerekiyor.

Araştırma nasıl gerçekleştirildi?

Araştırmacılar ilk aşamada gerçek yol koşullarında ölçüm yapılacak bir güzergâh belirledi.

Ardından ticari aracın kullanımı sırasında oluşan yol yükü verileri toplandı.

Elde edilen veriler üzerinde korelasyon analizi gerçekleştirilerek rulman üzerindeki yükleri etkileyen önemli girdiler belirlendi.

Sonraki aşamada laboratuvar testleriyle bu yüklerin etkileri değerlendirildi.

Aynı zamanda rulman üzerinde sayısal analizler yapılarak malzemenin yüzey altındaki kayma gerilmeleri incelendi.

Laboratuvar testlerinden elde edilen mutlak maksimum asal gerilme değerleri ile rulman analizinden hesaplanan yüzey altı kayma gerilmelerinin benzer doğrusal eğilimler gösterdiği belirlendi.

Bu sonuçtan hareketle araştırmacılar, yüzey altı kayma gerilmesini kullanan bir yaklaşık model geliştirdi.

Model daha sonra rulmanın farklı kullanım koşullarında karşılaşabileceği yüklerin dağılımını ifade eden bir yük spektrumunun oluşturulmasında kullanıldı.

Yük spektrumu ne anlama geliyor?

Yük spektrumu, bir mekanik bileşenin kullanım süresi boyunca karşılaşabileceği farklı büyüklüklerdeki yüklerin dağılımını ifade ediyor.

Ağır ticari araçlarda bu yükler, aracın kullanımına ve çalışma koşullarına bağlı olarak değişebiliyor.

Örneğin bir dağıtım kamyonu ile uzun yol taşımacılığında kullanılan çekicinin sürüş koşulları aynı değil.

Benzer şekilde virajlar, yol bozuklukları ve yük değişimleri rulmanlara etki eden kuvvetlerin farklılaşmasına neden olabiliyor.

Bu nedenle gerçek sürüş verilerinden elde edilen yük spektrumları, rulman dayanıklılığının laboratuvar ortamında değerlendirilmesinde önemli bir mühendislik girdisi oluşturuyor.

Araştırmanın temel katkısı, ticari araç porya rulmanlarına etki eden dış kuvvetlerden hareketle daha temsil edici bir yük spektrumu oluşturulmasına yönelik yöntem geliştirilmesi.

Ancak çalışma, belirli bir kamyon modelinin rulman ömrünü kilometre cinsinden açıklamıyor. Ayrıca geliştirilen yöntemin bütün ticari araçlarda arızaları belirli bir oranda azaltacağını gösteren bir sonuç da sunmuyor.

KAMAZ porya rulmanlarında sıcaklık temelli teşhis araştırması

2026 yılında yayımlanan bir diğer bilimsel çalışma, doğrudan KAMAZ araçlarının porya rulmanlarının sıcaklık üzerinden değerlendirilmesine odaklandı.

M. N. Erokhin, E. P. Timashov ve A. G. Pastukhov tarafından hazırlanan “Bearing Thermal Diagnostics KAMAZ Vehicle Hubs” başlıklı araştırma, Journal of Machinery Manufacture and Reliability dergisinin 2026 yılı ikinci sayısında yayımlandı.

Araştırmacılar, KAMAZ araçlarının porya rulmanlarında dijital termal teşhis için kullanılabilecek ölçütler geliştirmeyi amaçladı.

Çalışmada rulmanların nominal çalışma koşullarına ilişkin sıcaklıklar teorik olarak hesaplandı.

Daha sonra araçların çalışması sırasında termal görüntüleme yöntemiyle elde edilen sıcaklık gözlemleriyle teorik değerler karşılaştırıldı.

Bu yaklaşım, rulmanların çalışma durumunun değerlendirilmesinde sıcaklık verilerinin nasıl kullanılabileceğine odaklanıyor.

Sıcaklık ölçümü neden önemli?

Rulmanlar çalışırken yuvarlanma temasları, yağlayıcı davranışı ve diğer mekanik etkiler nedeniyle ısı oluşuyor.

Çalışma koşullarındaki değişimler rulmanın sıcaklık davranışını da etkileyebiliyor.

Yağlama yetersizliği, kirlenme, yanlış montaj, aşırı yük veya rulman bileşenlerindeki hasarlar sıcaklık artışına neden olabilecek etkenler arasında bulunuyor.

Ancak porya bölgesindeki yüksek sıcaklık her zaman doğrudan rulman arızası anlamına gelmiyor.

Frenleme sırasında oluşan ısı, ortam sıcaklığı, araç yükü, sürüş koşulları ve ölçüm noktası da sonuçları etkileyebiliyor.

Bu nedenle tek bir sıcaklık ölçümüne dayanarak rulmanın arızalı olduğuna karar verilmesi doğru değil.

KAMAZ araştırmasının önemi, sıcaklık değerlendirmesini teorik hesaplamalarla gerçek çalışma gözlemleri arasında ilişkilendirmeye çalışmasından kaynaklanıyor.

Araştırma, bütün ağır vasıtalar için geçerli tek bir kritik porya sıcaklığı belirlenmiş olduğu şeklinde yorumlanmamalı.

Porya rulmanlarında arızaya yol açabilecek temel etkenler

Ağır ticari araçlarda rulman hasarları birden fazla mekanik ve işletme koşulunun etkisiyle gelişebiliyor.

1. Yağlama sorunları

Rulmanlarda yağlayıcının temel görevlerinden biri, temas eden yüzeyler arasındaki sürtünmeyi ve aşınmayı kontrol altında tutmak.

Yağlayıcının yetersiz olması, özelliklerini kaybetmesi veya kirlenmesi, rulman çalışma koşullarını olumsuz etkileyebiliyor.

Ancak yağlama gereksinimleri kullanılan porya sistemine göre değişiyor.

Bazı sistemler gresle, bazıları yağla çalışırken bazı rulman üniteleri üretici tarafından ömür boyu yağlanmış ve sızdırmaz şekilde tasarlanabiliyor.

Bu nedenle her porya sistemine aynı bakım yöntemi uygulanmamalı.

2. Yanlış montaj ve ayar

Rulmanların montajı sırasında uygulanan yöntemler, kullanım ömrü açısından önemli.

Özellikle ayarlanabilir konik makaralı rulman sistemlerinde üreticinin belirlediği montaj, sıkma ve boşluk ayarı prosedürlerine uyulması gerekiyor.

Yanlış ayar, aşırı ön yükleme veya uygun olmayan montaj işlemleri rulman üzerinde istenmeyen mekanik gerilmeler oluşturabiliyor.

Entegre porya ünitelerinde ise üreticinin belirlediği montaj prosedürleri ve bağlantı elemanı değerleri esas alınmalı.

3. Yük ve yol koşulları

Güney Kore'deki 2026 araştırması, gerçek yol koşullarında oluşan yüklerin rulman dayanıklılığı açısından değerlendirilmesinin önemini gösteriyor.

Ağır ticari araçlarda toplam araç kütlesi, aks yükü, yük dağılımı ve sürüş koşulları rulmanların karşılaştığı mekanik yükleri etkileyebiliyor.

Bozuk yol yüzeyleri ve dinamik darbeler de rulman üzerindeki yük değişimlerini artırabiliyor.

Bu nedenle rulman dayanıklılığı değerlendirmelerinde gerçek kullanım koşullarının dikkate alınması önem taşıyor.

4. Kirlenme ve sızdırmazlık sorunları

Rulman sistemine su, toz veya başka yabancı maddelerin girmesi, yağlayıcının özelliklerini ve temas yüzeylerinin çalışma koşullarını bozabiliyor.

Sızdırmazlık elemanlarının durumu bu açıdan önemli.

Ancak her porya sisteminin sızdırmazlık ve bakım yapısı aynı değil.

Kontrollerin araç ve rulman üreticisinin teknik talimatlarına uygun gerçekleştirilmesi gerekiyor.

Sürücüler ve servisler hangi belirtilere dikkat etmeli?

Porya rulmanı arızaları farklı belirtilerle ortaya çıkabiliyor.

Bununla birlikte aşağıdaki belirtilerin hiçbiri tek başına kesin rulman arızası teşhisi anlamına gelmiyor.

Belirti	Olası teknik açıklama
Uğultu veya anormal ses	Rulman yüzeylerinde aşınma veya başka döner bileşenlerde sorun
Porya bölgesinde anormal sıcaklık	Rulman, fren veya diğer mekanik bileşenlerden kaynaklanan ısınma
Tekerlek bölgesinde titreşim	Rulman, lastik, jant veya bağlantı elemanlarıyla ilişkili sorun
Anormal boşluk	Rulman ayarı, rulman hasarı veya bağlantı bileşenleriyle ilgili problem
Yağ veya gres sızıntısı	Sızdırmazlık elemanlarında ya da ilgili bileşenlerde sorun
Dönüş sırasında ses değişimi	Rulman veya tekerlek grubundaki başka mekanik problemlerin olası belirtisi

Bu belirtiler görüldüğünde aracın güvenli şekilde değerlendirilmesi ve yetkili teknik personel tarafından kontrol edilmesi gerekiyor.

Özellikle belirgin aşırı ısınma, tekerlek grubunda anormal hareket veya ciddi mekanik ses bulunması durumunda araç kullanılmaya devam edilmemeli; güvenli durdurma ve profesyonel müdahale esas alınmalı.

Dijital ikiz teknolojisiyle rulman teşhisi

2026 yılında yayımlanan bir başka araştırma, ağır ticari araçların aktarma organlarında rulmanların dijital yöntemlerle izlenmesine ilişkin yeni bir yaklaşım ortaya koydu.

Advanced Engineering Letters dergisinde 22 Haziran 2026 tarihinde yayımlanan “Using Digital Twins of Bearing Units for Their Automatic Diagnostics” başlıklı çalışma, KAMAZ 6×4 aracının arka aks diferansiyelindeki rulman gruplarını inceledi.

Mikhail Erokhin, Alexander Pastukhov ve Evgeny Timashov tarafından hazırlanan araştırmada sonlu elemanlar yöntemiyle sıcaklık dağılımı modellendi.

Araştırmacılar sıcaklık ölçümlerinde INSTRUMAX PIRO-330 pirometre ve UTi260B termal kamera kullandı.

Rulman gruplarının dijital modelleri geliştirilerek teorik sıcaklık değerlendirmeleri ile ölçümler ilişkilendirildi.

Çalışma, termal görüntüleme ve sayısal modellerin rulman teşhisinde kullanılabilirliğini değerlendirdi.

Ancak bu araştırma doğrudan tekerlek poryası rulmanları üzerinde değil, diferansiyel rulmanları üzerinde gerçekleştirildi.

Dolayısıyla sonuçların tekerlek poryalarına aynı performansla uygulanabildiği varsayılamaz.

Buna rağmen çalışma, ağır ticari araçlarda sıcaklık temelli durum izleme teknolojilerinin gelişimi açısından tamamlayıcı bir örnek oluşturuyor.

Filo işletmecileri açısından ne anlama geliyor?

2026 araştırmaları, ağır ticari araçlarda rulman dayanıklılığı ve durum değerlendirmesi açısından iki farklı teknik yaklaşımı öne çıkarıyor.

İlk yaklaşım, rulmanların gerçek kullanım sırasında karşılaştığı mekanik yüklerin daha doğru belirlenmesi.

İkinci yaklaşım ise sıcaklık gibi çalışma parametrelerinin ölçülerek rulmanların teknik durumunun değerlendirilmesi.

Bu iki yaklaşımın birlikte ele alınması, gelecekte daha gelişmiş bakım ve dayanıklılık değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Filo işletmecileri açısından ise mevcut bakım uygulamalarında araç üreticisinin belirlediği kontrol aralıkları, doğru montaj, uygun yağlama ve sızdırmazlık koşulları önemini koruyor.

Termal görüntüleme gibi yöntemler teknik değerlendirmeye yardımcı olabilse de tek başına bütün rulman arızalarını tespit eden kesin bir yöntem olarak görülmemeli.

Türkiye'deki ağır ticari araç sektörü açısından önemi

Türkiye'de kamyon, çekici, otobüs, treyler ve aks sistemlerine yönelik üretim ve bakım faaliyetleri açısından rulman dayanıklılığı önemli bir teknik konu.

Özellikle uzun mesafeli taşımacılık, yüksek yük altında çalışma ve değişken yol koşulları, rulman sistemlerinin güvenilirliğini önemli hale getiriyor.

2026 yılında yayımlanan araştırmalar, Türkiye'deki araç üreticileri, aks ve porya sistemi tedarikçileri, servis işletmeleri ve filo yöneticileri için iki temel gelişme alanına işaret ediyor:

Gerçek yol yüklerinin rulman dayanıklılık testlerine daha doğru aktarılması ve rulmanların çalışma durumunun sıcaklık verileriyle değerlendirilmesi.

Ancak araştırmaların Türkiye'deki bütün ağır ticari araçlara doğrudan uygulanabilecek yeni bakım süreleri, sıcaklık sınırları veya rulman değişim kilometreleri belirlediği söylenemez.

Bu değerlerin araç modeli, aks tasarımı, rulman tipi ve üretici teknik gerekliliklerine göre değerlendirilmesi gerekiyor.

Sonuç: Rulman arızalarını anlamada iki önemli araştırma yaklaşımı

2026 yılında yayımlanan bilimsel çalışmalar, ağır ticari araç porya rulmanlarının dayanıklılığı ve çalışma durumunun değerlendirilmesinde yeni yöntemlerin araştırıldığını ortaya koyuyor.

Güney Kore'deki çalışma, gerçek sürüş sırasında oluşan yüklerden hareketle rulman dayanıklılık testlerinde kullanılabilecek bir yük spektrumu geliştirilmesine odaklanıyor.

KAMAZ porya rulmanlarını inceleyen diğer araştırma ise teorik sıcaklık hesaplamalarıyla termal görüntüleme gözlemlerini karşılaştırarak sıcaklık temelli teşhis yöntemlerini değerlendiriyor.

Bu çalışmalar, rulmanların çalışma koşullarının daha ayrıntılı anlaşılması ve gelecekte geliştirilecek izleme sistemleri açısından bilimsel katkı sağlıyor.

Bununla birlikte yeni yöntemlerin arızaları ne ölçüde önleyebileceği, rulman ömrünü ne kadar uzatabileceği veya bakım maliyetlerini hangi oranda azaltabileceği konusunda bütün ağır ticari araçlara uygulanabilecek kesin sonuçlar bulunmuyor.

Araştırmaların ortak mesajı, ağır vasıtalarda rulman güvenilirliğinin değerlendirilmesinde gerçek yol yüklerinin, sıcaklık davranışının ve doğru teknik teşhis yöntemlerinin birlikte önem taşıdığı yönünde.

---

Bilimsel kaynaklar

1. Lee, Y., Yu, S., Kang, K. ve Lee, S. (2026). Development of Load Spectrum for Wheel Hub Bearings of a Commercial Vehicle Through Road Load Data Acquisition. International Journal of Automotive Technology, 27(1), 379–390.

DOI: 10.1007/s12239-025-00311-y

2. Erokhin, M. N., Timashov, E. P. ve Pastukhov, A. G. (2026). Bearing Thermal Diagnostics KAMAZ Vehicle Hubs. Journal of Machinery Manufacture and Reliability, 2026, Sayı 2, 91–100.

DOI: 10.7868/S3034580426020086

3. Erokhin, M., Pastukhov, A. ve Timashov, E. (2026). Using Digital Twins of Bearing Units for Their Automatic Diagnostics. Advanced Engineering Letters, 5(2), 109–116.

DOI: 10.46793/adeletters.2026.5.2.5