Taşımacılıkta Yeşil Dönüşüm: Avrupa Zorunlu, Türkiye Hazırlıksız mı?

Türkiye’de ise tablo farklı ama bu gerçeklikten bağımsız değil. Zorunluluk kapıda, ancak altyapı, teşvikler ve finansman mekanizmaları henüz bu dönüşüme hazır görünmüyor. Avrupa’ya çalışan Türk filoları için yeşil dönüşüm artık bir tercih değil; pazarda kalmanın ön koşulu haline geliyor.

Sektör temsilcileri bu süreci çoğu zaman “zor”, “pahalı” ve “hazırlıksız yakalanılmış” olarak tanımlıyor. Ancak ortak görüş net: Bu dönüşüm artık ertelenemez.

Avrupa’da dönüşüm neden hızlandı?

Avrupa’da karbonsuzlaşma baskısı yalnızca çevresel değil; aynı zamanda ekonomik ve düzenleyici bir zorunluluk haline gelmiş durumda. Avrupa Birliği’nin iklim hedefleri, şehir politikaları ve ulaşım regülasyonları, taşımacılığı doğrudan dönüştürüyor.

Birçok ülkede:

• Düşük emisyon bölgeleri yaygınlaşıyor

• Şehir merkezlerine dizel araçlarla giriş zorlaşıyor

• Elektrikli araçlara yol ücreti ve vergi avantajları tanınıyor

• Satın alma teşvikleri uygulanıyor

• Kamyonlara uygun şarj altyapısı yaygınlaştırılıyor

Bu adımlar, filoları teknoloji yatırımı yapmaya zorluyor. Ancak bu dönüşüm sanıldığı kadar pürüzsüz ilerlemiyor.

Elektrikli kamyonlar hâlâ dizel muadillerine göre ciddi oranda pahalı. Ağır ticari araçlara uygun şarj altyapısı Avrupa genelinde eşit dağılmıyor. Bazı ülkelerde hızla büyürken, bazılarında neredeyse yok.

Bu durum, Avrupa içinde bile “iki farklı hızda” bir yeşil dönüşüm yaratıyor.

Elektrikli kamyonlar: Umut mu, yük mü?

Elektrikli kamyonlar, sıfır egzoz emisyonu, düşük gürültü ve uzun vadede daha düşük bakım maliyetleriyle cazip görünüyor. Ancak bugünün gerçekliği daha karmaşık.

Sektördeki yaygın görüş şu: Elektrikli kamyonlar hâlâ pahalı, menzil sınırlı ve altyapıya bağımlı.

Uzun mesafe taşımacılığı yapan firmalar için en büyük sorunlar:

• Tek şarjla gidilebilen mesafenin hâlâ sınırlı olması

• Şarj süresinin operasyonları yavaşlatması

• Şarj noktalarının düzensiz dağılımı

• Elektrik şebekesi kapasitesinin yetersizliği

Bu nedenle elektrifikasyon, bugün daha çok şehir içi dağıtım, kısa mesafe taşımacılığı ve sabit rotalarda anlamlı bir seçenek olarak görülüyor.

Uzun yol ve ağır yük segmentinde ise dönüşüm yavaş ilerliyor.

Avrupa neden yine de ilerliyor?

Çünkü Avrupa’da bu dönüşüm sadece teknolojiye bırakılmıyor; politika ve finansmanla destekleniyor.

Bazı ülkelerde:

• Elektrikli araçlara satın alma sübvansiyonları veriliyor

• Yol ücretlerinde indirimler uygulanıyor

• Düşük emisyon bölgeleri oluşturuluyor

• Şehir merkezlerinde dizel araçlara sınırlamalar getiriliyor

• Kamu destekli şarj altyapıları kuruluyor

Bu destekler, elektrikli kamyonların toplam sahip olma maliyetini (TCO) dizel araçlarla rekabet edebilir hale getiriyor.

Ancak bu destekler Avrupa genelinde eşit değil. Batı ve Kuzey Avrupa bu dönüşümü daha hızlı yaşarken, Doğu Avrupa ülkelerinde süreç daha yavaş ilerliyor.

Türkiye’de tablo neden daha zor?

Türkiye’de henüz:

• Ağır ticari araçlara uygun yaygın şarj altyapısı yok

• Elektrikli kamyonlara yönelik özel ve kapsamlı teşvikler bulunmuyor

• Düşük emisyon bölgeleri uygulanmıyor

• Alternatif yakıtlar (HVO, Bio-CNG gibi) yaygın değil

• Karbon fiyatlaması doğrudan uygulanmıyor

Bu nedenle birçok Türk taşımacı için yeşil dönüşüm, bugünden hissedilen bir gerçeklik değil. Ancak Avrupa’ya çalışanlar için tablo çoktan değişmiş durumda.

Özellikle ihracat taşımaları yapan firmalar, Avrupa’daki regülasyonlara uyum sağlamak zorunda. Aksi halde operasyonlarını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalıyorlar.

Türk taşımacısı neyle karşı karşıya?

Türkiye’deki filolar, Avrupa’daki meslektaşlarına kıyasla daha zor bir dengeyle karşı karşıya.

Bir yanda:

• Artan yakıt maliyetleri

• Finansmana erişimde zorluk

• Düşük navlunlar

• Yoğun rekabet

Diğer yanda:

• Elektrikli araçlara geçiş baskısı

• Müşteri taleplerinin değişmesi

• Karbon ayak izi raporlaması

• “Yeşil taşıma” şartları

Bu tablo, Türk taşımacısının dönüşümü kendi başına finanse etmesini neredeyse imkânsız hale getiriyor.

.Karbon maliyeti yaklaşıyor: Avrupa’da başladı, Türkiye’ye de gelecek

Avrupa’da taşımacılık sektörünün önündeki en büyük kırılma noktalarından biri, karbonun artık yalnızca çevresel bir mesele değil, doğrudan maliyet kalemi haline gelmesi.

Avrupa Birliği’nin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamının genişletilmesiyle birlikte, dizel ve fosil yakıtlar uzun vadede daha pahalı hale gelecek. Bu durum, özellikle uzun yol taşımacılığında dizelin ekonomik avantajını aşındırıyor.

Avrupa’daki birçok filo yöneticisi, artık yatırım kararlarını yalnızca bugünkü yakıt fiyatına göre değil, gelecekteki karbon maliyetlerini de hesaba katarak veriyor.

Türkiye’de ise henüz doğrudan bir karbon fiyatlaması uygulanmıyor. Ancak bu, Türk taşımacısının bu maliyetlerden muaf kalacağı anlamına gelmiyor.

Çünkü:

• Avrupa’ya taşımacılık yapan firmalar, dolaylı olarak bu maliyetleri hissetmeye başladı

• Büyük müşteriler, karbon ayak izi raporlaması talep ediyor

• İhracat yapan firmalar için sınırda karbon düzenlemeleri (CBAM gibi) gündemde

Bu da Türkiye’deki filoların, henüz yasal zorunluluk olmasa bile, pazar baskısıyla dönüşüme zorlanacağı anlamına geliyor.

Müşteri baskısı artıyor: “Yeşil taşıma” artık bir tercih değil

Taşımacılık sektöründe dönüşümü hızlandıran en önemli unsurlardan biri de müşteriler.

Büyük üreticiler, perakendeciler ve global markalar artık sadece fiyat sormuyor. Taşımanın:

• Kaç gram CO? saldığı

• Hangi araçlarla yapıldığı

• Alternatif yakıt kullanılıp kullanılmadığı

• Emisyonun nasıl raporlandığı

gibi başlıklar, sözleşmelerin bir parçası haline gelmeye başladı.

Avrupa’da birçok lojistik firması, müşterilerine artık “yeşil taşıma” seçenekleri sunuyor. Bu seçenekler genellikle daha pahalı. Ancak bazı müşteriler bu maliyeti ödemeye razı.

Türkiye’de ise tablo daha karmaşık.

Bir yandan büyük ihracatçılar, Avrupa’daki müşterileri nedeniyle karbon raporlaması talep ediyor. Diğer yandan iç pazarda hâlâ fiyat odaklı bir rekabet baskın.

Bu da Türk taşımacısını iki farklı dünyada birden ayakta kalmaya zorlayan bir yapı yaratıyor.

Alternatif yakıtlar: Kurtarıcı mı, geçici çözüm mü?

Elektrikli kamyonlar henüz tüm segmentler için uygun olmadığından, birçok firma alternatif yakıtlara yöneliyor.

Bunlar arasında:

• HVO (hidrojenlenmiş bitkisel yağ)

• Bio-CNG / Bio-LNG

• Gazlı araçlar

öne çıkıyor.

Bu yakıtlar, mevcut dizel altyapısıyla uyumlu olabildikleri için daha hızlı ölçeklenebiliyor. Ayrıca menzil ve dolum süreleri açısından da avantaj sunuyorlar.

Avrupa’da bu yakıtlar giderek yaygınlaşıyor.

Türkiye’de ise tablo yine farklı:

• HVO yaygın değil

• Bio-CNG altyapısı sınırlı

• Gazlı araçlar belirli segmentlerle sınırlı

Bu nedenle Türkiye’de alternatif yakıtlar henüz gerçek bir dönüşüm aracı olmaktan çok, teorik bir seçenek olarak kalıyor.

Altyapı krizi: Elektrikli dönüşümün görünmeyen duvarı

Elektrikli kamyonların yaygınlaşmasının önündeki en büyük engel, aslında araçların kendisi değil; altyapı.

Avrupa’da bile ağır ticari araçlara uygun yüksek kapasiteli şarj noktalarının kurulması:

• Uzun izin süreçleri

• Elektrik şebekesi kapasite sorunları

• Yüksek yatırım maliyetleri

nedeniyle yavaş ilerliyor.

Birçok lojistik firması, elektrikli araç almak istese bile, depo ve merkezlerinde yeterli elektrik kapasitesi olmadığı için bu yatırımı ertelemek zorunda kalıyor.

Türkiye’de ise sorun daha temel:

• Kamyonlara uygun hızlı şarj istasyonları yok denecek kadar az

• Lojistik merkezlerinde altyapı planlaması yapılmış değil

• Şebeke kapasitesi birçok bölgede sınırlı

Bu da elektrikli kamyonların Türkiye’de kısa vadede yaygınlaşmasını zorlaştırıyor.

Dönüşümün faturası kime kesilecek?

Bu noktada sektörün en kritik sorusu ortaya çıkıyor:

Bu dönüşümün maliyetini kim ödeyecek?

• Taşımacı mı?

• Müşteri mi?

• Devlet mi?

Avrupa’da bu maliyet, kısmen devlet teşvikleriyle, kısmen müşterilerle paylaşılıyor.

Türkiye’de ise şu anda bu yük büyük ölçüde taşımacının omzunda.

Ancak sektör temsilcileri, bu yapının sürdürülebilir olmadığını vurguluyor. Çünkü taşımacının kâr marjı, bu dönüşümü tek başına finanse edebilecek düzeyde değil.

Avrupa – Türkiye Karşılaştırması: Aynı hedef, farklı gerçekler

Yeşil dönüşüm her iki taraf için de kaçınılmaz olsa da, başlangıç noktaları ve ilerleme hızları farklı.

Bu tablo, Türk taşımacısının Avrupa’daki dönüşümle aynı anda yarışmak zorunda kaldığını ancak aynı araçlara sahip olmadığını gösteriyor.

Kim ayakta kalacak, kim zorlanacak?

Bu dönüşüm herkesi aynı şekilde etkilemeyecek.

Avantajlı olanlar:

• Büyük filolar

• Uluslararası müşterilerle çalışanlar

• Finansmana erişimi olanlar

• Uzun vadeli yatırım yapabilenler

Daha çok zorlanacak olanlar:

• Küçük ve orta ölçekli taşımacılar

• İç pazara çalışanlar

• Düşük marjla ayakta kalanlar

• Finansmana erişimi sınırlı olanlar

Bu durum, sektörde yeni bir ayrışmaya yol açabilir:
“Yeşil dönüşüme ayak uydurabilenler” ve “uyduramayanlar.”

Türk taşımacısı ne yapmalı?

Uzmanlara göre Türkiye’deki filoların önünde üç seçenek var:

1. Beklemek

Ancak bu seçenek giderek daha riskli hale geliyor.

2. Kademeli dönüşüm

Elektrikli araçlar yerine:

• Alternatif yakıtlar

• Verimlilik yatırımları

• Rota optimizasyonu

• Daha yeni araçlar

gibi adımlarla geçiş yapmak.

3. Avrupa ile birlikte dönüşmek

Avrupa’ya çalışan filolar için bu artık bir zorunluluk.

Devletin rolü neden kritik?

Bu dönüşüm yalnızca taşımacının omuzlarına bırakılırsa, büyük bir kesim bu süreci kaldıramaz.

Uzmanlara göre Türkiye’de:

• Elektrikli ticari araçlara özel teşvikler

• Kamyonlara uygun şarj altyapı planları

• Pilot düşük emisyon bölgeleri

• Alternatif yakıt yatırımlarının desteklenmesi

• Karbon raporlama altyapısının oluşturulması

olmadan bu dönüşüm sağlıklı ilerleyemez.

Aksi halde dönüşüm, sürdürülebilirlikten çok sektör daralmasına yol açabilir.

Sonuç: Bu dönüşüm ne rahat, ne ucuz, ne de kolay

Avrupa’da karbonsuzlaşma artık bir vizyon değil, iş yapma koşulu. Türkiye’de ise bu gerçeklik henüz tam hissedilmiyor; ancak Avrupa’ya çalışan filolar için süreç çoktan başladı.

Elektrikli kamyonlar pahalı.
Altyapı yetersiz.
Alternatif yakıtlar yaygın değil.
Teşvikler sınırlı.

Ama tüm bu zorluklara rağmen sektörün ortak görüşü net:

Bu dönüşüm konforlu değil.
Ucuz değil.
Kolay hiç değil.
Ama artık kaçınılmaz.

Taşımacılık, önümüzdeki yıllarda yalnızca yük değil, karbon da taşıyacak. Ve bu yeni dünyada ayakta kalmak isteyen herkesin, bugünden hazırlanmaya başlaması gerekecek.