Dorse Rüzgarlıkları Gerçekten Yakıt Tasarrufu Sağlıyor mu? İşte Test Sonuçları

Karayolu taşımacılığında filo işletmecilerinin en büyük gider kalemlerinden biri yakıt. Bu nedenle çekici motorunun verimliliğinden lastik basıncına kadar tüketimi etkileyen hemen her unsur filoların radarında.

Son yıllarda bu listenin önemli başlıklarından biri de dorse aerodinamiği oldu.

Dorsenin yanlarına yerleştirilen etekler, çekici ile dorse arasındaki hava akışını düzenleyen parçalar, dorse altı aerodinamik sistemler ve arka bölümde oluşan hava direncini azaltmayı amaçlayan ekipmanlar giderek daha fazla kullanılıyor.

Peki bunlar gerçekten yakıt tasarrufu sağlıyor mu?

Bağımsız ve resmi test verileri kısa cevabın evet olduğunu gösteriyor. Ancak tasarruf oranını tek bir rakamla ifade etmek doğru değil.

Dorse Aerodinamiği Yakıt Tüketimini Nasıl Etkiliyor?

Hareket halindeki bir çekici-dorse kombinasyonu havayı yararak ilerlemek zorunda. Özellikle otoyol hızları yükseldikçe aerodinamik direnç enerji tüketiminde daha önemli hale geliyor.

Dorsenin altındaki açık alan, çekici ile dorse arasındaki boşluk ve dorsenin keskin arka yüzeyi türbülans ve sürükleme oluşturabiliyor.

Aerodinamik ekipmanların temel amacı da bu bölgelerdeki hava akışını daha kontrollü hale getirmek.

NACFE'nin dorse aerodinamiği değerlendirmesine göre nose cone, side skirt, dorse altı ekipmanları ve tail gibi çözümler yakıt verimliliğini artırabiliyor. Kuruluş ayrıca araç hızı yükseldikçe aerodinamik ekipmanların sağladığı faydanın arttığına dikkat çekiyor.

Bu nedenle İstanbul içinde sürekli dur-kalk yapan bir araç ile kilometrelerinin büyük bölümünü otoyolda yapan uzun yol çekicisinin aynı aerodinamik ekipmandan aynı sonucu alması beklenmemeli.

Test Sonuçları Ne Gösteriyor?

Burada en dikkat çekici verilerden biri ABD Çevre Koruma Ajansı EPA'nın SmartWay programından geliyor.

SmartWay, doğrulanmış dorse aerodinamik ekipmanlarını test sonuçlarına göre dört tasarruf kategorisine ayırıyor:

• %1 kategorisi: %1–3,9
• %4 kategorisi: %4–4,9
• %5 kategorisi: %5–8,9
• %9 Elite: %9 ve üzeri

Buradaki oranların belirli test prosedürlerinde doğrulanmış ekipmanların sınıflandırılması olduğunu özellikle vurgulamak gerekiyor. Bunları her araçta ve her kullanım şartında elde edilecek garanti edilmiş tüketim düşüşü şeklinde okumak doğru değil.

Dorse Yan Etekleri Ne Kadar Tasarruf Sağlıyor?

Sektörde en kolay fark edilen aerodinamik ekipmanlardan biri dorse yan eteği, yani trailer side skirt.

Bu parçalar dorsenin altına giren hava miktarını ve özellikle arka tekerlekler çevresindeki türbülansı azaltmaya çalışıyor.

EPA'nın güncel doğrulanmış ürün listesinde çok sayıda side skirt %5 yakıt tasarrufu kategorisinde bulunuyor. Listede %4 kategorisinde bulunan etek sistemleri de mevcut.

Bu, “her yan etek yüzde 5 tasarruf sağlar” anlamına gelmiyor.

Ürünün geometrisi, montajı, araç hızı ve operasyon koşulları sonucu değiştirebilir.

Dorsenin Arkasındaki Rüzgarlıklar İşe Yarıyor mu?

Dorsenin arkasında başka bir aerodinamik problem ortaya çıkıyor.

Kutu biçimindeki dorsenin arkasından hava ayrıldığında düşük basınçlı ve türbülanslı bir bölge oluşuyor. Trailer tail, boat tail veya rear fairing olarak adlandırılan sistemler bu hava akışını daha kontrollü biçimde yönlendirmeyi amaçlıyor.

EPA'nın doğrulanmış ekipman listesinde %4 ve %5 kategorisine ulaşan arka aerodinamik sistemler bulunuyor. Bazı sistemler ise %1 kategorisinde yer alıyor.

Bu farklılık önemli bir şeyi gösteriyor:

Aerodinamik ekipmanın bulunması tek başına yeterli değil; tasarımın ve uygulamanın verimliliği belirleyici.

Birden Fazla Aerodinamik Sistem Birlikte Kullanılırsa Ne Oluyor?

İşin en ilginç bölümü burada başlıyor.

EPA SmartWay verilerinde farklı aerodinamik ekipmanların birlikte kullanıldığı kombinasyonlarda daha yüksek tasarruf sınıfları bulunuyor.

Örneğin EPA'nın verdiği örnek SmartWay Elite konfigürasyonlarından birinde:

%4 sınıfındaki side skirt + %5 sınıfındaki tail + %1 düşük yuvarlanma dirençli lastik = %10 toplam tasarruf sınıfı

şeklinde bir konfigürasyon gösteriliyor.

Başka bir örnekte ise gap reducer ve skirt kombinasyonu %9 Elite sınıfında; düşük yuvarlanma dirençli lastikle birlikte toplam değer %10 seviyesine ulaşıyor.

Fakat burada yine kritik bir teknik ayrıntı var.

Her aerodinamik parça birbiriyle birlikte kullanılamıyor. EPA örneğin bazı dorse altı sistemlerinin side skirt ile aynı anda kullanılamayacağını, ayrıca gap reducer'ın frigorifik dorseler için uygun olmayabileceğini belirtiyor.

Dolayısıyla filo yöneticisinin katalogdaki tasarruf oranlarını basitçe toplayarak sonuç hesaplaması doğru olmayabilir.

Avrupa'da Aerodinamik Neden Daha Önemli Hale Geliyor?

Aerodinamik yalnızca Amerika'daki uzun yol taşımacılığının gündeminde değil.

Avrupa Komisyonu'nun ağır ticari araçların CO? emisyonlarını ve yakıt tüketimini hesaplamak için geliştirdiği VECTO – Vehicle Energy Consumption Calculation Tool sisteminde de hava direnci temel parametrelerden biri.

VECTO hesaplamalarında yuvarlanma direnci, araç kütlesi, aktarma organları, yardımcı sistemler ve motor performansının yanında air drag, yani aerodinamik direnç de hesaba katılıyor.

Bu durum ağır ticari araçlarda aerodinamiğin yalnızca tasarım veya aksesuar konusu olmadığını; enerji tüketimi ve CO? performansının doğrudan bir bileşeni olduğunu ortaya koyuyor.

Aerodinamik Sistem En Çok Hangi Araçlarda Kazandırır?

NACFE değerlendirmesindeki kritik tespitlerden biri hız.

Aerodinamik ekipmanların etkinliği yüksek hızlarda artıyor.

Bu nedenle uzun mesafe ve otoyol ağırlıklı çalışan çekici-dorse kombinasyonları aerodinamik yatırımlardan genellikle daha fazla yararlanma potansiyeline sahip.

Şehir içi dağıtımda çalışan ve sürekli dur-kalk yapan araçlarda ise potansiyel kazanç daha düşük olabilir.

Ayrıca yıllık kilometre yatırımın geri dönüşünü doğrudan etkiliyor. NACFE de filoların çekici başına birden fazla dorse bulundurmasının, her bir dorsenin yıllık kilometresini azaltarak aerodinamik ekipmanın geri ödeme süresini uzatabileceğine dikkat çekiyor.

Filo Yöneticisi Yatırım Yapmadan Önce Neye Bakmalı?

Burada “hangi rüzgarlık daha iyi?” sorusundan önce başka soruların cevaplanması gerekiyor.

Aracın yıllık kilometresi, ortalama seyir hızı, otoyol kullanım oranı, dorsenin tipi, boş-dolu çalışma oranı, ekipmanın ağırlığı ve bakım ihtiyacı ile gerçek yakıt tüketimi birlikte değerlendirilmelidir.

En önemlisi de üreticinin ileri sürdüğü tasarruf oranının hangi test yöntemiyle elde edildiğinin sorgulanması.

EPA'nın doğrulanmış ürün listesinde kullanılan test yöntemleri açıkça belirtiliyor. Bunların arasında rüzgâr tüneli, pist testi, coastdown ve CFD gibi yöntemler bulunuyor.

Dolayısıyla “%5 tasarruf sağlıyor” ifadesinden daha değerli soru şu:

Yüzde 5 hangi koşullarda ve hangi test metoduyla ölçüldü?

Basit Hesap: Yüzde 5 Tasarruf Filoya Ne Kazandırabilir?

Örnek olarak yılda 120 bin kilometre yapan ve ortalama 30 litre/100 km tüketen bir çekici-dorse kombinasyonunu düşünelim.

Araç yılda yaklaşık 36 bin litre yakıt tüketir.

Gerçek operasyon şartlarında %5 tüketim düşüşü sağlandığı varsayılırsa yıllık teorik kazanç yaklaşık:

1.800 litre yakıt olur.

50 araçlık benzer bir filoda teorik karşılığı yılda yaklaşık 90 bin litreye ulaşır.

Ancak bu hesap yalnızca matematiksel bir senaryodur. Aerodinamik ekipmanın gerçek tasarruf oranının filonun kendi operasyonunda ölçülmesi gerekir.

Her Dorseye Rüzgarlık Takmak Mantıklı mı?

Hayır.

Aerodinamik yatırımın ekonomik karşılığı operasyon profiline bağlı.

Uzun yol yapan, yıllık kilometresi yüksek ve seyir hızının önemli bölümünü otoyol seviyesinde geçiren araçlarda yatırımın geri dönüş potansiyeli yükselirken; düşük kilometre yapan veya ağırlıklı şehir içi çalışan araçlarda geri ödeme süresi uzayabilir.

Üstelik satın alma fiyatının yanında ekipmanın ağırlığı, hasar riski, bakım maliyeti, yükleme-boşaltmaya etkisi ve dorsenin kullanım biçimi de hesaba katılmalı.

Sonuç: Rüzgarlık Süs Değil, Ama Mucize de Değil

Mevcut testler oldukça net bir tablo ortaya koyuyor: Doğru tasarlanmış dorse aerodinamik ekipmanları hava direncini azaltarak yakıt tüketiminin düşürülmesine katkı sağlayabiliyor.

EPA SmartWay programında tekil aerodinamik ekipmanlar için %1'den başlayıp %5–8,9 bandına ulaşan doğrulanmış kategoriler bulunurken, belirli kombine aerodinamik çözümler %9 ve üzerindeki Elite sınıfına girebiliyor.

Ancak filo açısından asıl mesele katalogdaki en yüksek yüzdeyi bulmak değil.

Doğru dorse + doğru aerodinamik çözüm + doğru operasyon profili + ölçülebilir saha verisi birlikte değerlendirildiğinde aerodinamik yatırım gerçek bir maliyet avantajına dönüşebilir.

Ve özellikle yakıtın toplam işletme maliyetindeki ağırlığı düşünüldüğünde, birkaç puanlık gerçek tüketim düşüşü bile yüksek kilometre yapan filolarda ciddi rakamlara ulaşabilir.

Dorse rüzgarlığı yakıt tasarrufu sağlar mı?
Evet. Kontrollü testlerde doğru tasarlanmış aerodinamik ekipmanların yakıt tüketimini azaltabildiği görülüyor. Gerçek tasarruf; hız, güzergâh, araç geometrisi ve kullanım koşullarına göre değişiyor.

Dorse yan eteği ne işe yarar?
Dorse yan eteği, dorsenin altındaki hava akışını düzenleyerek türbülans ve aerodinamik sürüklemeyi azaltmayı amaçlar.

Dorse aerodinamik sistemleri ne kadar yakıt tasarrufu sağlar?
EPA SmartWay, doğrulanmış aerodinamik ekipmanları test performanslarına göre yüzde 1–3,9, yüzde 4–4,9, yüzde 5–8,9 ve belirli kombine sistemlerde yüzde 9 ve üzeri kategorilerde sınıflandırıyor. Bunlar her operasyonda garanti edilen tasarruf oranları değildir.

Aerodinamik ekipman uzun yolda daha mı etkilidir?
Genellikle evet. Aerodinamik direncin etkisi hız yükseldikçe arttığından, yüksek kilometreli ve otoyol ağırlıklı operasyonlarda tasarruf potansiyeli daha yüksek olabilir.

Her dorseye aerodinamik ekipman takılmalı mı?
Hayır. Dorse tipi, yıllık kilometre, ortalama hız, yükleme biçimi, ekipmanın maliyeti ve bakım ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar: ABD Çevre Koruma Ajansı EPA – SmartWay Verified Aerodynamic Devices ve SmartWay Trailer programı; Avrupa Komisyonu – VECTO; North American Council for Freight Efficiency – Trailer Aerodynamics.