Kamyonum Dergisi olarak biz de bu sorulara birinci ağızdan cevap alalım dedik ve Kara Ulaştırması Genel Müdürü Sayın Ali Rıza Yüceulu’ yu makamında ziyaret ettik.

İşte sorularımız ve aldığımız cevaplar:

Tarifeli ve tarifesiz taşımacılığı tanımlayabilir misiniz?

Tarifeli yolcu taşıma: Önceden belirlenen en az bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesine uymak suretiyle düzenli bir periyot halinde yapılan yolcu taşımaları olarak tanımlayabiliriz.

Tarifesiz yolcu taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi olmadan, grup yolcu durumuna göre, arızi veya mekik sefer düzenlenerek yapılan yolcu taşımaları olarak tanımlayabiliriz.

D1, D2, D3 ve D4 belgeleri hangi taşıma türleri için uygundur?

D türü yetki belgesi: Otobüsle yurtiçi yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. D türü yetki belgesi kapsamında yurtiçinde otobüsle yapılabilen taşımaları düzenlemiştir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

a)  Dl yetki belgesi başlığı altında, tarifeli olarak şehirlerarası ticari yolcu taşımacılığı faaliyetleri,

b)  D2 yetki belgesi başlığı altında, tarifesiz olarak yurtiçi ticari yolcu taşımacılığı faaliyetleri,

c) D3 yetki belgesi başlığı altında, sadece kendi esas iştigal konusu ile ilgili personelini yurtiçinde taşımak üzere yolcu taşımacılığı yapacak ve ticari maksatla taşımacılık faaliyetleri,

ç)  D4  yetki belgesi başlığı altında, tarifeli ve tarifesiz olarak 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası ve taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ticari yolcu taşımacılığı faaliyetleri, ayrı ayrı düzenlemiştir.

D4 (tarifeli ve tarifesiz) ve D2 yetki belgeleri ile yapılan taşımacılık tarifesiz taşımacılık olarak tanımlanmıştır. Bu belgeler ile yapılan taşımacılık il sınırları içinde ukome ve il trafik komisyonunca belirlenmiş olan diğer taşımacılık türü ile nasıl birbirinden ayrılmakta ve çalışma sınırlarının belirlenmesinde sıkıntılar ne şekilde önlenmektedir. Denetimler ne şekilde yapılmaktadır.

Bilindiği üzere şehir içi (belediye mücavir alanı dahil) ticari taşımalar 5216, 5393 ve 2918 Sayılı Kanunlar çerçevesinde belirlenmiş tahsisli veya tahditli plakalı taşıtlarla yapılır, bunların sayıları o mahallin ihtiyacı göz önünde bulunarak mahalli ve mülki idare tarafından belirlenmektedir. Bu taşıtların plakalarının verilmesi mahalli ihtiyacı karşılamak üzere ve sınırlı sayıda olduğundan, veriliş amacı dışında kullanılması mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu taşıtların belediye sınırları dışında il içinde veya şehirlerarası taşımalarda kullanılması mümkün bulunmamaktadır.

Bilindiği üzere kısa mesafeli taşımalar Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde yapılan son değişiklikle bu yönetmelik kapsamına alınmış ve D4 yetki belgesi başlığı altında düzenlenmiştir. Kısa mesafeli bu taşımalar yönetmelikle D4 yetki belgesi kapsamına alınmakla beraber doğrudan, yetki belgesi verileceği anlamını taşımamaktadır. Bu taşıma şeklinde de D4 yetki belgesi almadan önce taşımanın yapılacağı il/ilçenin trafik komisyonlarından bu tür taşımaya ihtiyaç olduğu konusundan güzergah izni alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu yetki belgesi kapsamında şehir içinde iki nokta arasında taşıma yapılamaz.

 [D2] yetki belgesinde kayıtlı taşıtlarla yurtiçinde arızi ve/veya mekik seferler yapmak suretiyle tarifesiz taşıma yapılabilir. [D4] yetki belgesi ile de 100 Km’ye kadar şehirlerarası ve Km sınırlaması olmaksızın iliçinde arızi ve/veya mekik seferler yapmak suretiyle tarifeli/tarifesiz taşıma yapılabilmektedir.

Kısaca, [D2]/[D4] yetki belgesinde kayıtlı taşıtlarla şehir içinde (aynı belediye sınırları ve mücavir alanı içerisinde) olmamak kaydıyla personel, öğrenci, şantiye, fabrika, toplantı, tören vb. gibi taşımalar yapılabilir. Ancak, personel taşımacılığı hizmetinde kullanılacak [D2]/[D4] yetki belgeli taşıtların, Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliğinde yer alan hükümlere; öğrenci servis taşımacılığı hizmetinde kullanılacak [D2]/[D4] yetki belgeli taşıtların ise 28.08.2007 tarihli ve 26627 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliğinde taşımacı, sürücü ve taşıtlarla ilgili yer alan hükümlere uyulması ve taşımanın bir sözleşmeye dayalı olması kaydıyla yapılabilmektedir.

Ayrıca, [D2] taşıt kartına haiz otobüsler, yerel makamlar tarafından şehir içi yolcu taşımalarında uygulanan güzergah ve zaman sınırlamaları varsa, bu sınırlamalara uyulması kaydıyla; ilgili valilik veya belediye izni olmaksızın, şehir içinde, il sınırları içinde veya 100 km’den daha az mesafedeki şehirlerarası mesafelerde arızi ve/veya mekik seferlerde de kullanılabilmektedir.

Karayolu taşıma mevzuatı ile ilgili denetimler bu hususlar ışığında ilgili Bölge Müdürlüklerimiz personelince yapılmaktadır. Diğer taraftan, kolluk güçleri (polis, jandarma vb) ile belediye zabıtası tarafından da gerekli denetimler yapılmaktadır. Ayrıca, bu türden gelen şikayetler, belge üzerinde ve yerinde denetim hassasiyetle yapılmaktadır.

D1 Yetki belgesi dışında D4 yetki belgesine neden ihtiyaç duyulmuştur?

Yukarıda açıklandığı üzere, D1 yetki belgesiyle sadece şehirlerarası tarifeli yolcu taşımacılığı yapılabilmektedir. İl için de ve birbirine komşu olan illerin herhangi iki noktası arasında D1 yetki belgesi ile taşımacılık yapılması imkanı bulunmamaktadır. Çünkü bu taşımalar niteliği itibariyle yolcusu az (ilden ilçeye, köyden ilçeye, ilçeden ilçeye vb. gibi) ve küçük taşıtlarla yapılabilecek kısa mesafeli taşımalardır.  Bu gibi nedenlerle D4 yetki belgesine ihtiyaç duyulmuştur. Bunun için böyle bir düzenleme yapılmıştır.

Tahditli plaka ile taşımacılık yapan taksi esnafı ile A1 yetki belgesi ile taşımacılık yapanlar arasında güzergah ve sınırlar konusunda da sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu konu için neler söyleyeceksiniz?

Tahditli plaka ile taşımacılık yapan taksi esnafı ile A1 yetki belgesi ile taşımacılık yapan taşımacılar arasında güzergah ve sınırlar konusunda sıkıntılar yaşanması bilinçsiz ve bilgisizlikten kaynaklanmaktadır. Şöyle ki; tahditli plakalı şehir içi ticari taksilerin, ilgili belediye sınırları dışında (belediye mücavir alanı) il içinde veya şehirlerarası taşımalarda kullanılması veriliş amacına ve ilgili mevzuata göre mümkün bulunmamaktadır.

A1 yetki belgesinde kayıtlı taşıtların da, şehir içinde iki nokta arasında tahditli plakalı taksiler gibi taşıma yapması mümkün değildir.

Dolayısıyla, bu taşımalar da birbirleriyle ilgili sıkıntı yaşanmaması gerekir. Özellikle turizm taşımaları konusunda taksilere tek yönlü olarak şehir dışına çıkılması imkanının verilmiş olması zaman zaman sorun gibi gözükse de aslında asıl sorun meri mevzuat konusunda gerçeğe ve yazılı bilgilere sahip olmamaktan ve bilgi eksikliğinden kaynaklanan tereddütler olabilmektedir. Bunları da özellikle yazılı cevap ve sair açıklamalarla gidermeye çalışılmaktadır.

Yolcu taşımacılığı konusunda esnafın mağdur olmaması ve vatandaşa daha iyi hizmet için neler yapılabilir. Esnafın bu noktada sorumlulukları nelerdir?

Yolcu taşımacılığı konusunda esnafın ve vatandaşların mağdur olmamaları için Bakanlığımız tarafından gerekli düzenlemeler yapılmıştır. (taşımacı ve yolcunun görev ve sorumlulukları) İhtiyaç olması durumunda da etkin bir şekilde yeni düzenlemeler yapılacaktır.

Muğla Akaya ve Ula ilçelerinde çalışan 3 kooperatif belediye otobüslerinin belediye sınırları dışına 40 km kadar çıktıklarını ve bu konunun ilgili bölge müdürlüğüne bildirilmesine rağmen bir sonuç alınamadığını ve haksız rekabet şartlarında iş yapmak durumunda kaldıklarını ifade ediyorlar. Belediye aylık 50 tl’lik abonman bileti verirken kendileri 5.5 tl ile taşımacılık yaptıklarından, bu nedenle de haksızlığa maruz kaldıklarını söylüyorlar. Ve ayrıca “Y” belgesinden “D4” belgesine geçişte özmal konusunda sıkıntı yaşadıklarını; 20 üyeli bir kooperatifte 10 adet özmal şartı yüzünden üyelerin mağdur olduklarını ifade etmekteler. Bu sıkıntıların çözülmesinde sektör mensubunu mağdur etmeyecek; daha etkin ve kısa vadeli çözümler neler olabilir?

Bir kısım belediye otobüslerinin şehir dışına çıkış yapmak suretiyle yolcu taşıması yapmaları bu düzenlemeden önceki karmaşa ve belirsizlikten kaynaklanmaktadır. Bunların sayıları düşünüldüğü kadar fazla değildir.  Diğer taraftan, resmi plakalı taşıtların karayolu taşıma yönetmeliği kapsamında kısa mesafeli yolcu taşımalarında kullanılması hususu 20011/KUGM/11-YOLCU sayılı Genelge ile 31.12.2012 tarihinden itibaren taşıma yapma imkanı kaldırılmıştır.

-Özellikle D4 yetki belgelerinde kooperatiflerin özmal sorunu bulunmamaktadır. Çünkü kooperatif üyelerine ayrı ayrı D4 yetki belgesi düzenlenebilmektedir. Dolayısıyla kooperatifin öz mal edinme ve yetki belgesi alma zorunluluğu bulunmamaktadır. Kooperatif Ana Sözleşmesinde de belirtildiği üzere “taşıyıcıların” bir araya geldiği birlikteliklerdir.

-Kısa vadeli ve etkin çözümler ise; bu güne kadar hazırlanan karayolu taşıma mevzuatı hükümlerinin etkin bir şekilde tavizsiz olarak uygulanması olacaktır. Çünkü bu düzenlemelerden önceki boşluk dönemlerinin uygulama ve alışkanlıkları yeni düzenlemelerle ortadan kalkacaktır.                                   

D4 geçiş noktasında ilgili tüm taşımacıların bu kapsama alınmadığı konusunda şikâyetler olmakta. Bu konuda neler diyeceksiniz?

11.06.2009 tarihli 27255 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğü giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin Geçici 7 nci maddesi uyarınca 01.01.2011 tarihinden itibaren, 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası ve mesafesine bakılmaksızın il içinde yapılan yolcu taşımaları tarifeli veya tarifesiz olarak D4 yetki belgesi kapsamında yapılacaktır. Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre D4 yetki belgesinin düzenlenmesi ve bu belgeyle yapılacak taşımacılık faaliyetleri Genel Müdürlüğümüz web sitesinde (www.kugm.gov.tr) yayımlanan 2011/KUGM-03/YOLCU No’lu ve 2011/KUGM-11/YOLCU No’lu Genelgeler ile belirlenmiştir. Dolayısıyla bu çerçeve de D4 kapsamına alınmayan bir husus bulunmamaktadır.

Sözkonusu Genelge hükümleri uyarınca Y türü yetki belgelerinin D4 Yetki Belgesi ile değiştirilmesi işlemleri devam etmektedir.