Türkiye’de Yabancı Plakalı Taşımacılık Tartışması

Türkiye’de Yabancı Plakalı Taşımacılık Tartışması: Haksız Rekabet mi, Gri Uygulama mı?

Türkiye’nin karayolu taşımacılık sektörü, yabancı plakalı ağır ticari araçların ülkede artan varlığı, iç taşıma iddiaları ve Türk şoförler açısından rekabet eşitsizliği tartışmalarıyla gündemdeki yerini güçlendiriyor. Sektör temsilcileri, mevzuat, sınır verileri ve yeni düzenlemeler ışığında bu sorunun artık sadece teori olmadığını; pazar baskısı, uygulama boşlukları ve denetim sıkıntıları ile somut ekonomik etkileri bulunduğunu ifade ediyor.

Kabotaj Yasası: İç Taşımaya Kesin Yasak

Türkiye’de yabancı plakalı ticari taşıtların ülke içinde iki nokta arasında yük taşıması açıkça yasak. Bu hüküm, Karayolu Taşıma Kanunu ve yönetmeliklerde yer alıyor ve yabancı araçlar uluslararası taşımalarda yetki belgesi ve izinlere bağlı olarak transit geçiş yapabiliyor, ancak iç yük taşıması kabotaj kapsamına giriyor ve yasaklanıyor.

Mevzuat hükmü

• “Yabancı plakalı taşıtlar, Türkiye sınırları dâhilinde iki nokta arasında taşıma yapamazlar.” – Karayolu Taşıma Yönetmeliği.

Bu hüküm, ülke içi taşımanın sadece Türk plakalı taşıtlarla yapılmasını amaçlıyor. Sektör temsilcilerine göre, bazı lojistik zincirlerinde serbest bölge / liman / antrepo çıkışlı aktarmalar gibi uygulamalar bu kuralın etrafından dolanmak için kullanılıyor.

Artan Denetim ve Yeni Cezalar

2025 sonbaharında Resmî Gazete’de yayımlanan yeni bir yönetmelikle yabancı plakalı araçlara kesilen para cezalarının elektronik ortamda anında kaydedilmesi ve tahsil edilmeden ülke dışına çıkışa izin verilmemesi esas alındı. Bu, denetim boşluklarını daraltmayı hedefleyen önemli bir adım olarak görülüyor.

Yeni düzenlemenin öne çıkan maddeleri

• Yabancı plakalı araçlara kesilen idari para cezaları elektronik olarak anında sisteme aktarılacak.

• Ödeme yapılmadan araçların Türkiye’den çıkmasına izin verilmeyecek.

• Polis, jandarma, gümrük ve diğer yetkili birimler cezalandırma yetkisine sahip.

Sektör kaynakları, bu düzenlemenin yıllardır denetimsizlik ve tahsil edilememe eleştirilerine karşı adım olduğunu, ancak uygulamadaki etkinliğin henüz tam olarak değerlendirilmediğini ifade ediyor.

Sektörde Rekabet Baskısı: Veriler Ne Gösteriyor?

Resmi sınır verileri, Türkiye üzerinden geçen yabancı plakalı ağır araç trafiğinin yüksek hacmini gösteriyor. Sadece 2025’te kara sınır kapılarında ağır ticari araçların giriş-çıkış sayısı milyonları aştı. Bu yoğunluk, denetim kapasitesini zorlayan önemli bir faktör olarak görülüyor.

Ancak bu araçların kaç tanesinin iç taşıma yaptığına dair net resmi istatistikler hazır tablolarla kamuya açıklanmıyor. Sektör paydaşları, bu verinin gizliliğinin veya farklı kurum verilerinin birleştirilmemesinin analizleri zorlaştırdığını belirtiyor.

Şoförler ve Taşıyıcılar Ne Diyor?

Türk taşımacılar ve şoförler, özellikle serbest bölgeler ve liman çıkışlarında yabancı plakalı araçların “gri alanlarda” faaliyet gösterdiğini savunuyor. Buna göre:

• Bazı yabancı araçlar aktarma + iç dağıtım gibi zincirlerde yer alarak iç taşıma etkisi yaratabiliyor.

• Bu durumun Türk plakalı taşıyıcılar için fiyat baskısı oluşturduğu iddia ediliyor.

• Ayrıca “boş girip Türkiye’den yük alarak çıkma” gibi stratejilerle maliyet avantajı sağlandığı konuşuluyor.

Resmî rakamlarla da sektörel dernek ve taşımacı kuruluşlarının analizlerinde yabancı araç payının artış eğiliminde olduğuna dair sinyaller var; ancak açık kaynaklı yayımlanan detaylı kırılımlar sınırlı.

Denetim ve Uygulamada Görülen “Gri Alanlar”

Sektör temsilcileri ve lojistik uzmanlarına göre, şu alanlar özellikle tartışma yaratıyor:

1) Serbest Bölge – Antrepo – Liman Hattı

Bu tür alanlarda faaliyet gösteren bazı yabancı plakalı araçların uluslararası taşımacılık kapsamı görünümünde küçük iç taşıma parçaları yaparak mevzuatın dışına çıktığı iddia ediliyor.

• Örneğin limandan çıkarak kısa mesafe iç dağıtım yapan operasyonların uluslararası belge eşliğinde yapılması farklı yorumlara yol açıyor.

2) Belge Denetimi Uygulamaları

Denetim kaynaklarının belge kontrolü ve izin belgesi doğrulamasında sıkılaşma ihtiyacı olduğu vurgulanıyor. Elektronik izinlerin ve yükleme belgelerinin gerçek zamanlı kontrolü denetimde kritik bir kavram olarak gündemde.

Mevzuat Cezaları ve Ek Düzenleme Önerileri

2025 yılı itibarıyla kamuoyunda konuşulan öneriler arasında Kanun değişiklikleri ile cezaların artırılması da yer alıyor. Bazı taslaklar, yabancı plakalı araçların kabotaj ihlallerinde ve kaçak geçişlerde daha yüksek idari para cezaları ve caydırıcı yaptırımlar öneriyor.

Sonuç: Rekabet Mi, Denetim Boşluğu Mu?

Türkiye’de karayolu taşımacılık sektöründe haksız rekabet tartışması, iki kritik eksene dayanıyor:

1. Mevzuatın varlığı: iç taşımayı yabancı araçlara yasaklıyor.

2. Uygulama zorlukları: uygulamadaki denetim yoğunluğu, belge kontrolündeki gecikmeler ve sınırlı veri şeffaflığı sektörü zorlaştırıyor.

Bu ortamda Türk plakalı taşımacılar, fiyat rekabeti ve operasyon masraflarında baskı hissettiklerini belirtiyor; yabancı taşımacıların ise uluslararası yük koridoru içinde hareket ettiklerini savundukları yanıtları oluyor.

Uzman Görüşleri (Saha İzlenimleri)

• Lojistik analisti: “Kabotaj yasağı net olmasına rağmen aktarma ve süreç içinde mevzuatın sınırları zorlanıyor. Etkin veri paylaşımı, dijital denetim ve eşgüdüm şart.”

• Şöför temsilcisi: “Biz yasa dışı taşıma istemiyoruz ama eşit denetim istiyoruz; her araç aynı kritere tabi olmalı.”